هه‌میشه‌ شاهێدو دنیای

په‌ی فروغ فه‌روخزادێ، شاعێره‌ی جوانه‌مه‌رگه‌ و گه‌ورێ ئێرانی.

هێشتای هه‌ر باوڕ نمه‌که‌روو. هه‌رچه‌نه‌د خه‌یلێوه‌ن شێعرێوه‌م جه‌ ئادێ نه‌وه‌نێنه‌وه‌ به‌ڵام باوڕم هه‌ن که‌ شێعره‌و وێش ماچونه‌ و به‌ وێش ئێدامه‌ مده‌ونه‌. ئێدا‌مه‌ده‌رو وێشه‌نه‌. ئه‌چاگه‌وه‌ که‌ ئاده‌نه‌ تا ئیگه‌ که‌ ئێمه‌نمێ. ئێمه‌ که‌ مه‌نێنمێوه‌. تا نه‌وینمێ و نمه‌وینمێ. نه‌ مدیه‌یمێ و نه‌ شایه‌تی یا شه‌هاده‌ت مده‌یمێ. شێعره‌و‌ ئادێ به‌ڵام شێعره‌و شاهێد بیه‌ی و چه‌مدارای بێ. ئاده‌ به‌ ده‌ورانو وێش شایه‌تی دێنه. شایه‌تی به‌ ئا ویه‌رده‌و ئێمه‌، ئارو ئێمه‌، ئی روانه‌، ئیسه‌، ئیسه‌ که‌ مه‌شه‌کا حوجره‌داری په‌سپه‌سه‌کوڵێ مه‌که‌را و په‌سپه‌سه‌کوڵێ دلێ وه‌شی موجه‌سه‌مه‌ بیه‌یشه‌نه‌ ویه‌ردێنه‌وه‌. دروس پسه‌و ئی روانه جه‌ ده‌وره‌و وێشه‌نه‌ یانی هیزی ئه‌جوت رێک په‌ی ده‌وره‌و ئێمه‌ یانی ئارو شایه‌تی مده‌ونه‌. شاعێری روشنوین هه‌میشه‌ شا‌هێد و چه‌مدارو دنیاین. ده‌ی ئه‌یکه‌ی ئی دنیای په‌ی شاهێدی و چه‌مداری، شایه‌تی مده‌ونه‌؟ جوابو ئی په‌رسێ "پول سالانیه‌" کێ مده‌ۆوه‌؟ ئی خێتانه!‌؟

زه‌مانیه‌ فره‌ بێ تا یاوایبێنمێ به‌یوی. ئاده‌ شونه‌و‌ هامڕایه‌ره‌ خولیای خو‌لیێوه‌. هامرایه‌ و پیاو ژیوای. نه‌بێ.

ئێمه‌ یاوایبێنمێ به‌یوی. هاڵیانو یوترینی بێنمێ، هاڵیانو یوترینی نه‌بێنمێ. ئاده‌ شێعرو شاهێد بیه‌ی واچێ و من به‌ شێعره‌ شایه‌تی دێنا. من و ئاده‌ هه‌ردوی شاهێدو مه‌رگیش بێنمێ پانه‌یچوه‌ که‌ هێشتا چێویه‌ ئه‌پاجوره‌ جه‌ مه‌رگی نه‌زانێمێ.

سه‌رچه‌مه‌:

چهره‌ پنهان حرف، یداڵڵه‌ رویایی، ئینتشارات نگاه‌، تاران، 1391 روجیاری.

په‌رسانه‌و ئه‌دایم

ئیسه‌ جارێوته‌ر تامو ژه‌حرو مه‌رگیم چه‌شته‌ن. هه‌ر لاقوریه‌ که‌ جه‌ ویه‌رو ژیواینه‌ هورمه‌گێرمێ ملمێ روه‌ پیرایی مه‌رگێوه‌ و چا ساتاوه‌لای که‌ مه‌یمینه‌ دنیا هینه‌و مه‌رده‌ینمێ. مه‌رگ دلێنه‌و ژیواین و به‌ ئه‌ندازه‌و ژیوای ته‌بێعین به‌ڵام پانه‌یچوه‌ دیارده‌یوه‌ عه‌جیبه‌ن و ئه‌جوت هه‌رچی چێوین ‌فاڕای فاڕونه‌. تا چننه‌ روێ چێوه‌ڵته‌ر من سه‌رو زه‌مینی پته‌ویوه‌ لوینا راره‌ وه‌لێ کتوپڕ ئی زه‌مینه‌ هه‌روڵ بی. ئه‌منیچ هاڵی بیانیوه‌ و بیه‌و وێم دلێ وێمه‌نه‌ مه‌رد. ئه‌جو ته‌مامیانا. گردو ئی سی و نو ساڵه‌و ژیوایمه‌، گردو ئی له‌ق و گه‌ڵاو دره‌خته‌یه‌ که‌ په‌روه‌رده‌و ئه‌دایم بێ چه‌قای دلێ خاکی و چه‌نی رێخا‌ بیێ به‌یو. هه‌ر گره‌وێنا. ئینه‌ ته‌نیا نیشانێ ژیوای بێ که‌ جه‌ منه‌نه مه‌نه ‌بێ‌. دماته‌ر ئارام ئارام ئامانیوه‌ وێمه‌ره‌. ئاخ و داخ نه‌تاوێنا بواچو: "انا لله‌ و انا الیه‌ راجعون" و وێم راحه‌ت بکه‌رونه‌. به‌ڵام جه‌ دڵوه‌ واچێنا خوا بیاوه‌ فریایموه‌. هه‌میشه‌ ویرێ که‌رێناوه‌ که‌ ئه‌گه‌ر خودایه‌ بو وه‌ڵته‌ر جه‌گردی هه‌ن دلێ وجودو ئه‌دایانه‌. یه‌ک که‌لام، ئێنسان خوداو وێشه‌ن. ئی خودایچه‌ هه‌م یه‌هوه‌ن و هه‌م مه‌سێح. توڕه‌یی و دڵڕه‌قی، نه‌رمی و وه‌ش ره‌فتاری هه‌ردویشا هه‌نێ دلێشه‌نه‌‌‌. گه‌ره‌کم بێ ده‌سێو بیاوۆ فریایموه‌ و عه‌جیب ئانه‌ بێ که‌ ئیڕایچه‌ هه‌مته‌ر ئاده‌ بێ که‌ یاوا ئیندایموه‌. مه‌رده‌و ئه‌دایم پیروز بی به‌ سه‌رو زیننه‌یی منه‌ره‌. گرد چێو هورگێڵاوه‌ و وینام ئیسه‌ من وێم، زه‌مینو وێم و ئیتر وێمه‌نان که‌ مه‌شیو تومیه‌ جه‌ دلێ وێمه‌نه‌ بکاڵونه‌و و بنیه‌ونه‌. هه‌رچه‌ند ئی تومه‌ په‌ی واسته‌ی روشنایی وه‌ره‌تاوی هه‌رگێز جه‌ خاکی سه‌ره‌ به‌ر نمارو به‌ڵام دلێ وجودو تاریکو منه‌نه‌ گه‌وره‌ بونه‌ و مه‌ته‌نۆوه‌. ژیواو ئه‌دایم دلێ منه‌نه‌ وه‌ره‌ش گێرته‌نه‌‌ره‌. ئیسه‌ که‌ هه‌نا جه‌ کار و بارو نوسیه‌ینه‌ توشه‌به‌ره‌و ژیواو ئادێ هه‌ن سه‌رو شانه‌یموه‌. جه‌ به‌ره‌که‌تو به‌ڵاو ئی مه‌رگینه‌ ژیواو گردو نه‌سڵه‌و ویه‌رده‌کا دلێ وێمه‌نه‌ مه‌وینۆنه‌وه‌‌. ئینسان مه‌مرونه‌ و نام و نێشانه‌کاش جه‌ یاد مه‌لانێوه‌ به‌ڵام ئینسانیه‌ت هه‌ر باقین و ده‌سو روزگاری نمه‌تاو ئادی به‌رونه‌. ئه‌به‌دیه‌تی ئێحساس که‌رونه‌ و پسه‌و سه‌مه‌ر یا مێوه‌و ده‌رختێوه‌نا که‌ په‌ی عه‌یزاو خاسیش مه‌شیو هه‌رچیه‌ فره‌ته‌ر شاد و وه‌شتامته‌ر بوونه‌. ساپه‌س مه‌شیو بمانوو تا بتاۆو دلێنه‌و ژیواو ئادێ یانێ ئه‌دام ئاچێوه‌ که‌ ساڵهای ساڵ جه‌ نه‌زه‌ره‌شه‌نه‌ بێ و یه‌ک لاد جه‌ ویرشه‌نه‌  لانه‌شێ بیاونووش به ‌سه‌مه‌ر. ئیسه‌ گه‌وره‌یی و مه‌سئولیه‌تو ژیوای جه‌ منه‌نه‌ فره‌ته‌رن به‌ نسبه‌تو وه‌ڵته‌ری. ئه‌دام حه‌زکه‌رێ که‌ ئێمه‌ ئێنسانهایه‌ عال و وه‌شبه‌ختێ بیمێ. گاهه‌س چی روزگاره‌نه‌ جه‌موه‌که‌رده‌و ئی دوه‌ خسڵه‌ته‌یه‌‌ ‌مه‌حاڵ و نکول برمانو. ئاده‌ ئاره‌زویه‌ غه‌یری مومکێن به‌ڵام جوانش بێ. بیماره‌ستانه‌نه‌ ڕویه‌ به‌ من واتش هێشتا زوه‌ن. واتم چێش؟ واتش مه‌رده‌ی. واچێ: حه‌ز که‌روو ده‌ ساڵێته‌ر زینێ بمانو. ئیسه‌ ئیتر متاوۆ که‌میه‌ راحه‌ته‌ره‌‌ بونه‌. فره‌ دڵم پوه‌ن تو و مێهره‌نگیزه‌یچ سه‌روسامان بده‌و و تا جه‌ ته‌نیایی به‌ر به‌یدێ. من واتم ئیتر حاڵتا خاسوه‌ بیه‌ن. ئه‌گه‌ر وێتا شه‌که‌ت نه‌که‌ردێ و وێتاوه‌ تورێ نه‌ویدێ مه‌ماندێ هه‌رتا ئه‌رده‌شیریچ به‌یدێ به‌ ژه‌نی. واتش ئیشه‌ڵڵاه‌. گردو ئی ویرو خیاڵانه‌ فره‌ جوانێ بێنێ به‌ڵام پوچ به‌رئامێ!

من دلێ جه‌سته‌و ئه‌دایمه‌نه‌ ژیوانی و ئیسه‌ ئاده‌ جه‌ ویر و ئه‌ندیشه‌و منه‌نه‌ مژیوۆنه‌. من مه‌شیو بمانو تا ئاده‌ بتاوۆ بژیوۆنه‌، تا رویه‌یج نوبه‌و من میاوۆ و به‌ گردو هێزیموه‌ و گیانیوه‌ مه‌مانووه‌. ئه‌مانه‌تو ئادێ ئه‌سپاریان به‌ من. ئیتر نیه‌نا سه‌رو زه‌مینیوه‌، خودوو زه‌مینینا و به‌ یاردی ئا دانه‌ تومه‌یه‌ که‌ مه‌رگ دلێ منه‌نه‌ شاردانشوه و کاڵانش‌ مه‌شیو بکوشوو تا سه‌مه‌ردار و په‌ڕبار بوونه‌!

سه‌رچه‌مه‌:

سوگ مادر، شاهروخ مسکوب، به‌ کوشش حسن کامشاد، نشر نی، 1386 روجیاری.

به‌هه‌شت یاگێوه‌ن پێسه‌و کتێبخانه‌ی

هه‌میشه‌ ئه‌جوم به‌هه‌شت پێسه‌و کتێبخانه‌ی بونه‌. وه‌نه‌ی په‌ی من، ویه‌رێوه‌ن په‌ی ژیوای. پاسه‌ مزانو ته‌نیا چاره‌نوسی چه‌موین یا مومکێن په‌ی ‌ئه‌من ژیوای ئه‌ده‌بی بێ. نمه‌تاو وێم دلێ جه‌هانیه‌ بێ کتێبینه‌ بوینونه‌وه‌. من به‌ کتێوا موحتاجه‌نه‌. ئادیشا گرد چێوۆ منه‌نێ.

سه‌رچه‌مه‌:

خورخه‌ لوئیس بورخێس. نویسه‌ر، داستاننویس و ڕازواچی گه‌وره‌و ئارژانتین ی و سه‌راسه‌رو ئامریکاو لاتینی.

یادش به‌خه‌یر ده‌گا و چندانه‌ شێعرێته‌ر

("چه‌مه‌و ژیوای")

جه‌ هانه‌و لچاش

ته‌ژناییم مارد و

نیگام

په‌ی لێژایی سینه‌یش

تلێروه‌ بی.

هه‌نگوسه‌کام

پلووره‌شا بینا

تاموو هه‌نگوێنی

 نمه‌دانه‌

ده‌سێم؟!

*****

("شاهۆ")

مارکس جگه‌رێما په‌نه‌ پێچۆ

پاپ منبه‌ره‌نه‌

هه‌نیما په‌نه‌ وره‌شۆ

به‌ مه‌رجوو ئه‌گه‌ری

خیابانیچ

کاندومێما په‌نه‌ تاقیکه‌رۆوه‌.

شاهۆ چڕای چڕو

هورزه‌ با بلمێ

جه‌باوشه‌و شنه‌و شاخی

وچانیه‌ بدیمێ و

به‌زمیه‌ خه‌فه‌تێ

تلێروه‌ که‌رمێ

هورزه‌ با بلمێ.

*****

("بیه‌ی")

جار جار جگه‌ره‌یه‌

مه‌ژگم ختکێ مده‌و

به‌ شقارتیه‌ میاونووش حه‌زوو دڵیش

و

سیه‌کام مده‌و به ‌واره‌.

ئاخ که‌

چننه‌ بوگه‌نه‌ن "بیه‌ی" !

*****

(" یادش به‌خه‌یر ده‌گا ")

هاژه‌و ده‌ره‌ی کوگه‌ لوا ؟

چکون هانه‌قوڵ

له‌رزا‌نه‌و بێشه‌ چناره‌کاش کوا ؟

داخوم ئیسه‌یچ حاجی شێخ سمایل ده‌س مه‌گێرو وه‌روو توپه‌کاره

پیرغه‌یب هێزش چه‌نه‌ مه‌نه‌بو نیمه‌و‌شه‌وێ که‌رو چراوه‌ موشینه‌کێشه‌ره‌ و بلونه‌ په‌ی وه‌رانوه‌ری.

داخوم ئیسه‌یچ وه‌ختیه‌ ئاسمان قار که‌رو مه‌ڵا فه‌خره‌ چه‌نی داره‌وه‌نه‌کێ بتاوا ئاشتش که‌راوه‌؟!

یاوش به‌خێر ده‌کا.

شێعرێ‌: مه‌هدی ئه‌بری (هه‌ورام)‌ شاعێر و نویسه‌رو هۆرامانی.

****

شیوه‌که‌رده‌و بڕیه‌ جه‌ واچه‌کاو شعێره‌و: یادش به‌خه‌یر ده‌گا ی

ده‌گا: دێهات، روستا، شاعێر چیگه‌نه‌ مه‌نزورش ده‌گاو ژنێن ین که یاگێ جه‌ئه‌دابیه‌و شاعێرین و‌ هه‌رپاسه‌ یو جه‌ ده‌گا گه‌وره‌کاو مه‌حاڵو ژاوه‌رو هۆرامانی به‌ڵام باری مانای و یاوگه‌و ئی شێعرێ بێ زه‌مان و مه‌کانه‌ن و فره‌و ده‌گایا، مه‌کانا و مه‌حاڵا گێرونه‌وه‌ر.

هانه‌قوڵ: هانێوه‌ن جه‌ ده‌گاو ژنێن ی و مه‌نته‌قه‌و ژاوه‌روینه‌.

حاجی شێخ ئیسماعیل: شه‌خسێوه‌‌ گه‌وره‌ بیه‌ن که‌ مه‌زاره‌ش هه‌نه‌ ده‌گاو ژنێن ینه‌. ده‌ورانو شه‌ڕینه‌ مه‌ردم باوڕشا پاسه‌بیه‌ن حاجی شێخ سمایل ده‌سش گێرته‌ن وه‌رو توپاره‌ و ناسته‌نش ئا توپه‌ تفه‌نگانه‌ که‌ مه‌ته‌قیا و میا روه‌ ده‌گای‌ گناره‌ سه‌رو ژنێن ی. به‌ واتیه‌ته‌ر به‌ باورو خه‌ڵکی، مه‌زاره‌و حاجی شێخ سمایلی وه‌رگڵیوه‌ بیه‌ن په‌ی ده‌ور و به‌ره‌که‌یش جه‌ به‌ڵا و موسیبه‌تا!

پیرغه‌یب: پیرغه‌یب شه‌خسیوه‌ن که‌ قه‌بره‌ش هه‌نه ده‌گاو ژنێن ینه‌. به‌ ته‌وری کوللی نامو پیری ‌‌نماد یا نیشانێ حه‌قێقه‌تێوی شناسیا یام نه‌شناسیان. به‌ واتیه‌ته‌ر پیر به‌ شه‌خسانێو پایه‌به‌رز واچیان و مواچیو که‌ ویه‌رده‌نه‌ و دلێ گردو مه‌نته‌قانه‌ بیه‌نێ و په‌ی خه‌ڵکی یاگێ په‌شت په‌نه‌بینای، ئێلهام، سه‌مه‌رێ و که‌راماتی بیه‌نێ. مه‌حاڵو هۆراماناتینه‌ و هه‌ریاگێوه‌نه‌ که‌ فه‌رهه‌نگی هۆرامی ده‌سه‌ڵاتدار و باو بیه‌ن ئه‌گه‌ر پیشوه‌ند یا وه‌ڵینه‌و‌ پیری لکیابو به‌ نامێوه‌ ئانه‌ بنج و رێخه‌ش گێڵۆوه‌ په‌ی دین یا ئایینو یارسان ی. پێسه‌و: پیرشاڵیار، پیر روسه‌م، پیرمله‌ندو، پیربنیامین، پیریوسو، پیر سکڵه‌، پیرغه‌یب ...

دوعاو واران ی: سه‌راسه‌رو ئێران زه‌مینه‌نه‌ و وه‌رهورزو دلێڕاسه‌ی نه‌‌ چایاگانه‌ که‌ ئاوی که‌مه بیه‌بو و واران که‌م وارا بو، هه‌رساڵیه‌ وشکه‌ساڵی فره‌ بیه‌بو خه‌ڵک ئایین یا ره‌سمو وارانوارایشا به‌‌یاگێ ئارده‌ن. ژاوه‌رونه‌ پاشێوه‌ بیه‌ن که‌ ده‌سیه‌ جه‌ خه‌ڵکو ده‌گا یا مه‌نته‌قه‌ی‌ جه‌مێوه‌ بیێنێ و لواینێ په‌ی یاگێوه‌ مه‌ئینو یا پاک و موقه‌ده‌سکریای. فره‌ته‌رو ئاکه‌سانه‌ که‌ به‌شدارو ئی مه‌راسێمیه‌نێ: زاروێ تازه‌په‌نه‌یاوای و که‌م سن و ساڵ، ژه‌نێ و چن دانه‌ پیای گه‌ورێ و روحانیێ بیێنێ. ئی ده‌سه‌ مه‌گنا راو ملا په‌ی ئا یاگه‌ مه‌ئینو یا موقه‌ده‌سکریای و چاگه‌نه‌ دوعاو وارانی به‌را ڕاوه‌ و جه‌ خوای گه‌وره‌ی مه‌لاڵیاوه‌ که‌ وارنو ره‌حمه‌تیش کیانو په‌یشا، په‌ی زه‌مین و زاریشان و ئه‌وه‌ژیونای ژیوایشا. چی مه‌راسێمه‌نه‌‌‌ ره‌سمێ فرێ بریاراوه‌ و چانیشانه‌: دلێ راو لواینه‌ و تا یاوای به‌ مه‌نزڵ و مه‌کانی مه‌ئینودار مه‌ڵا یا ئینسانێوه‌ پاک و نامداری وزا دلێ ئاوێ و ته‌ڕش مه‌که‌ران و هه‌رپاسه‌ چن دانه‌ ژه‌نێچ به‌تایبه‌ت ئا ژه‌نانه‌ که‌ زاروشا نیا و یا له‌مه‌شا نمه‌ونه‌‌!؟ زڵف یا پرچێ وێشان واز مه‌که‌ران و جه‌ به‌ره‌گاو خواینه‌ ده‌س که‌را به‌ زکر و حاڵکه‌رده‌ی په‌ی واسته‌ی وارانی.

داره‌ وه‌ن: دروختو وه‌نێ. دار یا دره‌ختی موقه‌ده‌س، مفڕکدار و ده‌خیلواز. ئا یاگێنه‌ که‌ خه‌ڵکو(ژاوه‌روی و ژنێنی) لواینێ په‌ی ده‌ور و به‌ریش و چاگه‌نه‌ دوعاو وارانیشا به‌یاگێ ئارده‌ن. ئی د‌اره‌ وه‌نی هه‌نه‌ وه‌رانوه‌رو ژنێن ێوه‌ و سه‌رو که‌شیوی به‌رزیوه‌ که‌ رانما یا نیشانێوه‌نه‌ په‌ی سه‌وه‌رو قیبله‌گا یا نماوه‌نه‌و خواپه‌ره‌ستا و ئینسانه‌ ساڵێحا.

ئوستوره‌ و ئه‌قڵ: ڕاوین و ئه‌قیده‌و ئێنسانی جه‌ ویه‌رده‌نه‌ چه‌پوانه‌و ده‌ورانو مودێڕنی سه‌رو بنجه‌و ئوستوره‌، ئه‌فسانه‌، دین، مه‌زهه‌ب، ئه‌قڵ، جادو، خه‌رافات، ماوه‌را و چێوهایێ ئه‌پاسنێ توه‌ش گێرتێنه‌. ئینسانه‌کا په‌ی شناسای ده‌وروبه‌ریشا و ویا‌رای ژیوایشا چا چێوانه‌ یاردیشا گێرته‌ن و ئیستێفاده‌شا که‌رده‌ن. ئی راوینانه‌ و ئی ئه‌قیدانه زه‌مانه‌و وێشانه‌ باوشا بیه‌ن و فره‌ینه‌و خه‌ڵکی یه‌قینشا بیه‌ن په‌نه‌شا و پاچێواوه‌‌ ژیوایشا ژیونان و شه‌کێوه‌شا نه‌بیه‌نه‌ که‌ ئا چێوانه‌ دروسێنێ. به‌ڵام ئارو وه‌ختیه‌ ئینسان ویرو ئا په‌یلوا و باوه‌رانه‌ مه‌گنۆوه‌ و به‌ ئه‌قڵی ئارویانه‌ ته‌ماشاشان مه‌که‌رو‌، وینونه‌ که‌ نه‌خێر، پێسه‌و کابرایێوی واته‌نش فره‌و ئا باورانه‌‌ بیه‌نێ به‌ دوکه‌ڵ و ته‌پوتوز و لواینێ ئاسمانه‌ره‌ و شونه‌مایه‌شان چه‌نه‌ نمه‌نه‌نوه‌. ئانه‌ن‌ که‌ راوین و وه‌رچه‌مگاکا توفیرشا هه‌ن و به‌ پاو فاریای ئاژه‌ و وه‌زعییه‌تو ژیوای، ویر، ئه‌ندیشه‌ و راوینیچ فاروجمه‌ مه‌ی ملشه‌ره‌و مواڕیونه‌. ئاژه‌و ژیواو ئینسانی سونه‌تی و قه‌دیمساڵی خولقنه‌ر یا سازنه‌رو ویری ماوه‌رایی و ئوستوره‌یین و ئینسانه‌کان ئوستوره‌یی ویر مه‌که‌راوه‌ و ئاژه‌و ژیواو ئینسانی مودێڕنی سازنه‌رو ئه‌قڵانیه‌تین و به‌شه‌ر هه‌ن شونه‌و ژیرانه‌ ویروه‌که‌رده‌یوه‌.

 نوستالوژی ویه‌رده‌ی‌: شاعێر به‌ حێسێوی نوستالوژی به‌ ده‌سینه‌و خیاڵی گێلونه‌وه‌ په‌ی ویه‌رده‌ی و دیمه‌نانیو‌ مارۆوه‌ وه‌رو چه‌ماماو منیوشا وه‌رو ده‌میما بێ ئانه‌یه‌ قه‌زاوه‌تی ئه‌رزشی یا ئه‌خلاقی کرونه‌ و گه‌ره‌کش بو واچو ئا چێوانه‌ خاسێ بیێنێ یا خراو. چون جه‌بنه‌وه‌ خراوی و خاسی ماناش نیه‌نه‌ و ئانه‌ ئینسانا‌ که‌ به‌ پاو ئاژه‌یش و ژیوایش مانا مدو به‌ چێوکاش. ویه‌رده،‌ ویه‌رده‌یوه‌ن که‌ روه‌ش داینه‌. ئینسان نمه‌تا و دروس نیا که‌ ویه‌رده‌و وێش یا ئا جاماعه‌ته‌یه‌‌ که‌ دلێشه‌نه‌ گه‌وره‌ بیه‌ن ئێنکار و نه‌فی که‌رو به‌ڵکووم دروس ئانه‌نه‌ که‌ به‌ شێویه‌ ژیرانه‌ و به‌ئینسافوه‌ ویه‌رده‌ی نه‌قد که‌رۆوه. ئادیچ‌ به‌ یاوگه‌و سازنای و هێقموه‌که‌رده‌و ژیواو ئا ئاژه‌ و زه‌مانه‌ی که‌ چه‌نه‌ش مژیونه نه‌هیچ چێوێوته‌ر.