چهارشنبه، فروردین ۲۴، ۱۳۹۰

نامه‌و هام فه‌ردی

ئازیز
ئێنسان ئارام ئارام روه‌ دما مه‌لۆ. هیچکه‌س کتووپڕ موعتاد نمه‌بۆ. هیچکه‌س کتووپڕ نمه‌وڕۆره‌. کتووپڕ نمه‌پڕچیه‌و. کتووپڕ نمه‌مانیه‌و. ره‌نگ و ڕۆخسار‌ نمواڕۆ، نمه‌واڕیه‌و‌ و جه‌ ده‌س نمه‌شۆ. ژیوای هه‌ر فره‌ ئارام جه‌ قه‌واره وێش‌ مه‌گنۆ. تکرار و مانیایی فره‌ به‌ دزه‌دزه‌ و سه‌وره‌سه‌ور یاگێ  وێش مه‌که‌رۆوه‌‌. مه‌شیۆ فر ئاگادارێ بیمێ وه‌ڵێ ئانه‌ینه‌ که‌ پلتۆکه‌‌کا گورزوو وێشا بشانا چه‌نه‌شا بیاومێنه‌و و ئێحساسشا که‌رمێ. هه‌رگێز نمه‌بۆ ئا روه‌ به‌ینه‌ که‌ ئێمه‌ سوحێو‌ یا روی تازه‌ی به‌ سڵامیوی موحێبه‌تانه‌ ده‌سپه‌نه‌ نه‌که‌رمێ. مانیایی نمه‌بۆ بۆنه‌ به‌ ویانێوه‌ په‌ی ئانه‌یه‌ ئا هه‌رمانێ‌ که‌ به‌ درۆسش مزانمێ وێڵ که‌رمێ و ئه‌نجامدایش وزمێ وه‌ختێوته‌ر. ئه‌گه‌ر هه‌نگامه‌و ئه‌وه‌ڵی په‌ی لابه‌رده‌ی چێوه‌ وه‌شه‌کا هۆرگێرمێ شه‌ک نه‌که‌ری که‌ ئه‌و هه‌نگامه‌کاته‌ری به‌ گورتاو هۆر مه‌گێرمی. ئیمه‌ مه‌شیۆ تا ئاخرین ڕۆ ژیوایما – که‌ پی جۆره‌ به‌ سه‌ختی مدرنانما سه‌روو پایوه‌ - تازه‌ بمانمێوه‌. به‌خوا قه‌سه‌م ئینه‌ حه‌قوو وێمانه‌.

سه‌رچه‌مه‌:
چهل نامه‌ کوتاه‌ به‌ همسرم، نادر ابراهیمی، انتشارات روزبهان، 1388ڕۆجیاری.

جمعه، فروردین ۱۹، ۱۳۹۰

قسێ یادوی جه‌ ده‌سپه‌نه‌که‌رده‌و ساڵه‌ی تازێنه‌

وه‌هار فه‌سڵه‌و تازه‌وه‌ بیه‌ین. تازه‌وه‌ بیه‌و ته‌بێعه‌تی. ئێنسانیچ به‌شێوه‌ن جه‌ ته‌بێعه‌تی که‌ هه‌مرا و هه‌مبه‌شه‌ن چنی ئی تازه‌وه ‌بیه‌یه‌. جه‌ وه‌هاره‌نه‌ هه‌رچی چێوه‌ن تازه‌ مه‌بۆوه‌ و یا مشیۆ تازه‌ کریه‌ووه‌. دماو هه‌ر زمسانیوی، هه‌رچننه‌یچ سه‌خت و تاقه‌ت پرووکن، وه‌هار مه‌ینه‌ و به‌ یاوای وه‌هاری هه‌رچی چێوه‌ن ڕۆحش مه‌گنۆنه‌ و مه‌ژووژیه‌ووه‌. دارو و ته‌وه‌ن، هه‌رد و که‌شوو کو، به‌رو و ده‌شت، گۆڕاڵێ و په‌له‌وه‌رێ گیانشا مه‌گنۆنه‌ و گیانداره‌کایچ لاشه‌و گیانشا مه‌شوریه‌ووه‌ و تازه‌ مه‌بۆنه‌وه‌. جه‌ وه‌هاری فه‌رهه‌نگیچه‌نه‌ جه‌ریان هه‌ر پاسه‌ن به‌ڵام به‌ ته‌شکێته‌ر و به‌ زوانێوته‌ر. مێلله‌توو هۆرامانی دماو وه‌رمێوی قورسی، دماو ژیواییوی زمسانوار ئارام ئارام  هایش بیه‌نوه‌ و خه‌ریکا ڕۆحوو ژیوای دلێشه‌نه‌ تازه‌ مه‌بۆنه‌وه‌. ئه‌وه‌ژیوای زوان و فه‌رهه‌نگی هۆرامی به‌ شێوه‌یه‌ جه‌دید و جه‌ دلێ پرۆسه‌ یا ره‌وتێوی ئینسانینه‌ که‌ چن‌ ساڵێوه‌ن ده‌سش په‌نه‌ که‌رده‌ن خه‌ریکه‌ن میاوۆ به‌ سه‌مه‌ر و نه‌تیجه‌. نوونگه‌ یا ده‌لیلوو ئی سه‌رکه‌وته‌ییه‌ جیا جه‌ زه‌حمه‌ت، ته‌لاش و وێ ئاگاهی فره‌یی جه‌ ئینسانه‌ دڵسۆز و مانیانه‌شناسه‌کا، ئانه‌نه‌ که‌ ئی ره‌وته‌ و ئی هه‌رمانێ بنجوو ڕێخه‌ش ئینا دلێ دڵوو خه‌ڵکینه‌و و نه‌بینیانوه‌ به‌ تاقه‌که‌سیوه‌ و جه‌ گردی موهێمته‌ر ئی هه‌رمانێ، هه‌رمانێوی ئینسانیه‌نه‌. ئاگاهی ره‌وتێوه‌ن بێ ئه‌وه‌گێڵای و بێ به‌رگه‌شت و زه‌رووره‌تی تاریخی، مێلله‌توو هۆرامانیش یاونان به‌ ئی ئاگاهیه‌ تاریخیه‌ که‌ په‌ی مه‌نه‌وه‌ی وێش به‌ عێنوانوو فه‌رهه‌نگێوی به‌شه‌ری مه‌شیو قۆڵێ هۆرماڵۆ و ده‌سکه‌رۆ به‌ کار که‌رده‌ی. تاریخ شایه‌تی و گه‌واهی مده‌و که‌ هه‌رمانه‌ی ئینسانیه‌ بێ هیچ شه‌کێوه‌ سه‌رمه‌گنۆنه‌ و نمه‌فوتیه‌و. پێسه‌و فارسا ماچا دێروو زووش هه‌ن به‌ڵام سووچیایش نیه‌ن. به‌ ڕاوینوو من ئیمساڵ (1390) ڕۆجیاری، یۆ چا ساڵانه‌ که‌ ئه‌وه‌ژیوای هه‌قه‌تینوو زوان و فه‌رهه‌نگی هۆرامی میاوۆ به‌ پله‌ و پایه‌یه‌ به‌رز. وه‌شبه‌ختانه‌ فره‌ی جه‌ هۆرامی زوانه‌کا و هۆرامی دۆسه‌کا فره‌ به‌روێرێشا ئاماده‌و چاپی که‌ردێنێ و یا خه‌ریکوو نووسیه‌ینێ که‌ جه‌ وه‌خت و یاگێ وێشه‌نه‌ باسشا سه‌روه‌ مه‌که‌رمێ. به‌ ئۆمیده‌نا که‌ ئی ساڵه‌ تازێ هه‌رکام جه‌ ئیمه،‌ یانی ئاکاسانه‌ که‌ جه‌ ره‌وتوو ئه‌وه‌ژیواو زوانی هۆرامینه‌ به‌شدارێنی جه‌ هه‌ر کۆگه‌نه و هه‌ر پله‌وپایه‌نه‌‌ که‌ هه‌نێ به‌ شێوه‌یه‌ مه‌نتێقی و ژیرانه‌و ئێنسانانه‌ و به‌ دوور جه‌ هه‌ر په‌یلوایه‌ ئیحساسی و وه‌شکه‌رده‌ی حاشیه‌هایه‌ بێ سه‌مه‌ر به‌ هه‌ر جۆرێوه‌ که‌ حه‌زشا موازۆ و ته‌وانشا هه‌ن ته‌لاشوو وێشا وزا کار تا ئی ڕه‌وته‌ ئێنسانیه‌ زووته‌ر بیاوۆ به‌ یاوگه‌و بنه‌ره‌تی ویش.

یکشنبه، اسفند ۲۹، ۱۳۸۹

وه‌هار

وه‌هاره‌ن، ته‌شریف خاڵ خاسان په‌ی هه‌رد  *****         که‌م که‌م جوانیش ئاوه‌رد، پیریش به‌رد
جه‌م جه‌م سۆسه‌نان جه‌ تاق ته‌وق وه‌رده‌ن   *****          سه‌ردان نه‌ هه‌ردان په‌رێ هام فه‌ردان
وه‌ ڕووی زاخاندا چنوور لوول وه‌رده‌ن     *****          په‌ی پای گیان تۆڕدام ئاماده‌ که‌رده‌ن
به‌ڕه‌زا به‌و چین توغرای تاتاوه‌               *****          شه‌ماڵ مشانۆش، یانی: وه‌ی لاوه‌
نه‌رگس و مه‌س مه‌س مدیۆ کێن ئه‌وکه‌س    *****          گۆشه‌ی چاکی دڵ وه‌رنه‌ده‌ۆ جه‌ ده‌س
مه‌عدوومی، غه‌فڵه‌ت تا چه‌ند و په‌ی چی    *****           گۆشده‌ر وه‌ ناڵه‌ی سه‌حه‌ری نه‌یچی
وه‌ختێ ئاگاهیی ده‌رده‌دارانه‌ن                 *****           دڵه‌ واده‌ی سوبح نه‌ووه‌هارانه‌ن
هه‌ر که‌سێ دانش نه‌فامش نه‌بۆ               *****           بینی عیرفانش زوکامش نه‌بۆ
گوروفتیی ده‌ماخ نه‌دابۆ په‌رداخ              *****           په‌ی په‌ی بۆی ئازیز مه‌یۆش وه‌ ده‌ماخ
جه‌ی بۆی گیان به‌خشه‌ بێ به‌ش  مه‌مانه‌    *****           ئه‌ی سوبحه‌ خاسه‌ وه‌ فرسه‌ت زانه‌
تۆ دیای وه‌ شۆن چه‌ند سوبحی نۆدا         *****           ئه‌و چه‌ند سوبح بدیۆ وه‌ شۆنت تۆدا

سه‌رچه‌مه‌:
دیوانوو مه‌وله‌وی ، چاپ و ویرایش جدید.سنه‌، انتشارت کردستان. 1389 ڕۆجیاری

سه‌شنبه، اسفند ۱۷، ۱۳۸۹

نامه‌و فرووغێ په‌ی بابه‌یش

بابه‌ گیان. خه‌یلێوه‌ن که‌ نامه‌م نه‌نووسیه‌ن په‌یتا. یانی نووسیه‌نم و نه‌کیاسته‌نم. ئیسه‌ سه‌روو مێزه‌که‌یوه‌ دوێ پاکه‌تێ هه‌نێ که‌ هردویشا ئادره‌سوو شمه‌شا پوه‌وه‌‌ن به‌ڵام هه‌میشه‌ فکرم که‌رده‌نوه‌ که‌ مه‌شیو نامه‌کا بواڕوونه‌. نمه‌زانوو په‌ی شمه‌ چێش مه‌تاوو بنویسوو. حاڵم خاسه‌ن. پسه‌و گردوو وه‌ختا ئینسان هه‌رچننه‌ ده‌روێشته‌ر بۆنه‌ جه‌ زه‌ینده‌گینه‌ را‌حه‌تته‌ره‌ن. ئیسه‌ من عاده‌تم دان به‌ وێم که‌ جه‌ ژیوای، ته‌وه‌قوعیه‌م نه‌بۆ. گردجار ماچوو پیسه‌یچه‌ که‌ ‌هه‌‌ن، دیسان هه‌ر خاسه‌ن. فره‌ که‌سێ هه‌نێ که‌ به‌ قه‌وو من وه‌شبه‌ختێ نیه‌نێ و پی بۆنه‌وه‌ که‌مته‌ر ویرێ مه‌که‌رووه‌ و فره‌ته‌ر زینده‌گی مه‌که‌روو. حاڵوو ئه‌میریچ، خراو نیه‌ن. ئه‌غڵه‌بوو ڕوا یوترینی وینمێنه‌ و پسه‌و هه‌میشه‌ قسه‌کاما جه‌باره‌و تاران، زاروه‌کا، ئه‌دا و بابه‌ین و ئینه‌ ته‌نیا مه‌وزووعێوه‌ن که‌ ئیمه‌ متاومێ فره‌و ڕوا جه‌باره‌شوه‌ قسه‌وباس که‌رمێ و نه‌مانیه‌یمێ. ئیمه‌ وه‌ختێو هه‌نمێ چنی یوی پانه‌یه‌ میاومێ که‌ چننه‌ تاته‌ و ئه‌دا و زاڕۆڵه‌کاما وه‌ش گه‌ره‌کێنێ و چننه‌ دڵما پوه‌ن که‌ ئه‌یشا هه‌میشه‌ دلێ ژیوایمانه‌ به‌شدارێ با و سایه‌شا سه‌روو سه‌ره‌یماوه‌ بۆ‌. گه‌ره‌کم بێ ئه‌وه‌ڵوو هامنێ به‌ووه‌ په‌ی ئیرانی. وه‌لێ ئه‌میر حه‌ز نمه‌که‌رۆ و ماچۆ لاشوه‌ مانووه‌ و چنی ئادی به‌ووه‌ په‌ی ئیرانی. هێشتا فکره‌کام نه‌که‌ردێنێوه‌. دڵم ته‌نگ بیه‌ن په‌ی کامیاری(کوڕه‌که‌ش). به‌ڵام جه‌ باریه‌ته‌روه‌ فکر مه‌که‌روو که‌ هێشتا رۆحیه‌م باش نیه‌ن. هێشتا ئه‌ننه‌ قه‌ویه‌ و عادیه‌ نیه‌نا. ئه‌گه‌ر گێڵووه‌ په‌ی ئاگه‌یه‌ دیسان هه‌ر ئا ژیوا جه‌هه‌نه‌میه‌ ده‌سپه‌نه‌مه‌که‌رۆوه‌ و مه‌ته‌رسوو که‌ نه‌تاو بڕیه‌ چێوێ ته‌حه‌مۆڵ که‌رونه‌. جه‌ باره‌و هه‌رمان و ده‌رسوو من‌ په‌رسا بێت. شمه‌ مزاندێ که‌ یاوگه‌ یا هه‌ده‌فوو من جه‌ زینده‌گینه‌ چێشه‌ن. گاهه‌س که‌میه‌ ئه‌حمه‌قانه‌ بۆ، ئه‌مما من ته‌نیا، چیگه‌نه‌ ئیحساسوو رازیبیه‌ی و وه‌شبه‌ختی مه‌که‌روو. من گه‌ره‌کمه‌ن بوو به‌ شاعرێوه‌‌ گه‌ورێ و شێعره‌م وه‌شگه‌ره‌که‌نه‌. هیچوه‌خت هه‌رمانیه‌ته‌رم نه‌ویونه‌، یانی چاوه‌خته‌ولا‌ که‌ وێم شناسان ئیحساسم که‌رده‌ن که‌ شێعره‌م وه‌شگه‌ره‌که‌نه‌. من هه‌ر کارێوه‌م که‌رده‌ن په‌ی وه‌رپان که‌رده‌و وه‌ره‌و فام و شعووروو وێم که‌رده‌ن. من هه‌رگێز په‌ی گێرته‌ی دیپلوم یا لیسانسی ده‌رسم نه‌وه‌نه‌ن. به‌ڵکوو مه‌نزوورم ئینه‌نه‌ که‌ به‌وه‌رپانکه‌رده‌ی وه‌ره‌و مه‌علووماتوو وێم بتاونه‌ ئا کاره‌ که‌ وه‌شم مه‌ی چه‌نه‌ش، یانی شێعره‌، بلوو شۆنیشوه‌ و سه‌رگنوونه‌. من چی حه‌فت مانگه‌نه‌ که‌ جه‌ ئیتالیانه‌ بیه‌نا زوانی ئیتالیایی خاس فێره‌ بیه‌نا. دوێ کتێوێ شێعرێم جه‌ زوانوو ئیتالیاییوه‌ هۆرگێڵناینێوه‌ و ئیسه‌یچه‌ به‌ کۆمه‌کوو ئه‌میری خه‌ریکوو هورگێڵنای کتێوێوه‌‌ ئاڵمانینا. من ئه‌چی ده‌ مانگه‌نه‌ که‌ جه‌ ئورووپانه‌ بیه‌نا ده‌فته‌ریه‌ شێعرێم نووسیه‌نێ که‌ گه‌ره‌کمه‌ن چاپشا که‌روو. شێعره‌ خودا منه‌نه‌. من ئه‌ننه‌ وه‌شم مه‌ی جه‌ شێعرێ که‌ شه‌وو ڕۆم پانه‌یه‌ مه‌گوزه‌ریه‌و که‌ شێعریه‌ تازێ بواچوو که‌ تا ئیسه‌ که‌سی نه‌واتێبۆ. ئا ڕوه‌ که‌ چنی وێم ته‌نیا نه‌بوونه‌ و به‌ شێعرێ ویر نه‌که‌رووه‌ په‌ی من به‌شێوه‌ن چا ڕوه‌ هاڵی و بێمانا و پووتانه‌‌. گاهه‌س شێعره‌ نه‌تاو وه‌شبه‌ختم که‌رۆ به‌ڵام من وه‌شبه‌ختی په‌ی وێم به‌ جوریه‌ته‌ر ماناش مه‌که‌رووه‌. وه‌شبه‌ختی په‌ی من ... لیباسی خاس، ژیوای خاس و یا غه‌زایه‌ به‌له‌زه‌ته‌ نیه‌ن. من ئاوه‌خته‌ وه‌شبه‌خته‌نا که‌ ڕۆحم ڕازین و شێعره‌ ڕۆحیم رازی مه‌که‌رۆ. ئینه‌ جه‌ حاڵیوه‌ن ئه‌گه‌ر گردوو ئا چێوه‌ زه‌ریفانه‌ که‌ مه‌ردم حسره‌تشا موه‌رۆ باشا به‌ من  و جه‌ قباڵشه‌نه‌ هێزوو شێعر واته‌یم چه‌نه‌ گێرا، من وێـم مه‌کشووه‌. شمه‌ ئینه‌یه‌ جه‌ ئیمه‌ قه‌بووڵ که‌ردێ. ئیجازه‌ به‌یدێ من جه‌ وه‌ره‌چه‌ماو یوته‌رانیوه‌ به‌دبه‌خته‌و سه‌رگه‌ردانه‌ بۆ به‌ڵام هیچوه‌خت جه‌ زینده‌گی گله‌ییێ نمه‌که‌روو. به‌ خودا، به‌ مه‌رگوو زاروه‌که‌یم، من شمه‌م فره‌ وه‌ش گه‌ره‌که‌ن. ویر که‌رده‌یوه‌ی به‌ شمه‌ چه‌مه‌کام په‌ر مه‌که‌رۆ جه‌ هه‌رسا. برێو وه‌ختێ ویر که‌رێناوه‌ و مه‌که‌روونه‌وه‌ که‌ خودا په‌یچێ منش پیجۆره‌ خه‌لق که‌رده‌ن و ئی شێتانشه‌ به‌ نامێ شێعرێ  جه‌ وجوودوو منه‌نه‌ زینه‌وه‌ که‌رده‌ن  تا من نه‌تاونه‌ ره‌زایه‌ت و‌ موحێبه‌توو شمه‌ به‌ده‌س باروو. به‌ڵام من ته‌خسیر باره‌ نیه‌نا. من قودره‌توو قه‌بووڵ که‌رده‌ی زینده‌گیێوه‌ عادی پسه‌و زینده‌گی ملیونها نه‌فرێته‌ری جه‌ وێمه‌نه‌ نمه‌وینوو. من گه‌ره‌کم نیه‌ن شوو که‌روو. من دڵم پوه‌ن جه‌ زینده‌گیمه‌نه‌ فه‌رقم بۆ و جه‌ ئیجتماعه‌نه‌ ژه‌نێوه‌ به‌رجه‌ستێ و وه‌رچه‌مه‌ بۆ و شه‌که‌م نیه‌نه چه‌نه‌ که‌‌ شمه‌ نمه‌تاودێ ئی قساو منه‌ قه‌بووڵ که‌ردێ. نامه‌ بنویستێ په‌یم چوون من وه‌شم مه‌ی جه‌ نامه‌کاو شمه‌. دڵم پوه‌ن چیویه‌ خاس بسانوو و کیانووش په‌یتا به‌ڵام نمه‌زانوو شمه‌ وه‌شتا جه‌ چێشی مه‌ینه. من که‌میه‌ پووڵم هه‌ن و‌ گه‌ره‌کمه‌ن په‌نه‌ش په‌ی ئه‌وه‌ڵین جاری سۆقاتیه‌ گولانه‌ پسانوو په‌ی بابه‌ی ئازیزیم.‌‌ به‌ڵام مه‌شیو شمه‌ بنووستێ په‌یم که‌ وه‌شتا جه‌ چێشی مه‌ینه‌. ماچت مه‌که‌روو.


سه‌رچه‌مه‌:
فرووغ فه‌روخزاد. شاعێره‌ی ئاروینوو/ مۆعاسێر ئیرانی. فرووغه‌ یۆ جه‌ شاعێره‌ گه‌ورێ و مودێڕنه‌کاو ئیرانینه‌ که‌ جه‌ زه‌مانه‌ وێشه‌نه‌ فره‌ په‌تێ سۆننه‌تیش پڕچنای و تا ئا یاگێ که‌ جه‌ده‌سش ئامه‌ ئازادانه‌ شێعرێش واتێ و به‌ ئازادانه‌ زینده‌گیش که‌رد.