شنبه، مهر ۱۰، ۱۳۸۹

چه‌قوه‌ی قه‌دیم ساڵ

هه‌ی  چه‌قوه‌  کولاره‌ی  قه‌دیم ساڵ!
چیروو  وارانوو  ئی  هه‌مگه‌  په‌لاوه‌
شۆنه‌ماو  گه‌ڵوه‌و  چننه‌  په‌له‌وه‌را
مه‌شاریوه!؟
تۆ  که، تا هه‌تا هه‌تان
نمه‌تاوی  کاوه‌تره‌کاو ئا  گرده‌  پاییزا
وزی  چیروو  چه‌پووکێ  و دڵه‌ڕاوکێ.
گێڵه‌وه‌  په‌ی  ئاشپه‌زخانه‌که‌یت
فره‌  چێوێ  هه‌نێ  که‌  هێشتا
عادڵانه‌
به‌ششا  نه‌که‌ردێنێ.

شیعره‌و: سه‌ید عه‌لی ساڵێحی

چهارشنبه، شهریور ۱۷، ۱۳۸۹

نامه‌و چارلی چاپلینی په‌ی کناچه‌کێش

ژێڕاڵدین  کناچه‌کێم:
چیگه‌‌ شه‌وه‌نه، شه‌وه‌و نوئێلی (سه‌روو ساڵێ تازێ). جه‌ قه‌ڵا وردیه‌کێ منه‌نه‌ گردوو سپاکه‌ی به‌سه‌زوانانه‌ وه‌رمشا پۆره که‌وته‌ن. براڵه‌ت، واڵه‌کێت و ئه‌دات. به‌ زه‌حمه‌ت تاوام وێم بیاونوو دلێ ئی ئوتاقه‌ تاریک و رۆشنه‌یه‌،  ئی ئوتاقه‌ چه‌مه‌ڕاو وه‌ڵ جه‌ مه‌رگی، هه‌رتا ئی په‌له‌وه‌رانه‌ جه‌ وه‌رمی نه‌زڕنوو. من جه‌ تۆ دووره‌‌نا فره‌ دوور ... به‌ڵام چه‌مه‌کام کورێ بانێ ئه‌گه‌ر په‌ی ساتێویچ بیه‌ن  وێنه‌و تۆ چه‌نه‌شا دوور بگنووه‌.
وێنه‌که‌ت  ئینا چا، سه‌روو مێزه‌که‌یوه‌. دڵیچمه‌نه‌ وێنه‌ت هه‌ن. به‌ڵام تۆ چکۆنی؟ چاگه‌ جه‌ پاریسی سه‌حراوینه‌، سه‌روو سه‌کوه‌ به‌رزه‌که‌و شانزه‌لیزه‌یوه‌ ڕه‌قس مه‌که‌ری. ئینه‌یه‌ خاس مه‌زانوو تا ئا راده‌ که‌ ماچی دلێ ئی شه‌وه‌ بێده‌نگێنه‌ چرپه‌و پایه‌کات مه‌ژنه‌و و چی  شه‌و تاریکێ زمسانینه‌ برێقه‌و هه‌سارێ چه‌مه‌کات مه‌وینوو. ژنه‌وته‌نم ده‌وروو تۆ جه‌ نمایێشه‌که‌نه‌ نه‌قشوو ئا شازادێ ئێرانیێنه‌ که‌ ئه‌سیروو خانوو تاتاری بیه‌نه‌.شازادێ به‌و ڕه‌قس که‌ره‌، هه‌سارێ به‌و دروشیه‌ به‌ڵام  ئه‌گه‌ر قاقاو خۆوایی ته‌ماشاگه‌ره‌کا و هه‌رپاسه‌ بۆوه‌ی مه‌سوو ئا گۆڵانه‌ که‌ په‌یشا ‌وستێنی،  فرسه‌توو هۆشیاریشا دای، کونجێوه‌نه‌ بنیشه‌ره‌و نامه‌که‌یم بوانه‌وه‌. گۆش داره‌ په‌ی ده‌نگوو بابه‌یت. من تاته‌و تۆنا. ژێڕاڵدین من چارلی چاپلینه‌نا. ئا وه‌خته‌ که‌ زاروڵێ بێنی، چا شه‌وگاره‌ درێژانه‌ وێم دێنا سه‌روو بێشکه‌کێته‌ره‌و رازێت په‌ی واچێنا. رازه‌و زه‌ریفێوی که‌ جه‌ دارسانه‌نه‌ وته‌ن. رازه‌و هه‌ژدیهای‌ زینه‌ی جه‌ ده‌شته‌نه‌. وه‌رم که‌ زوور ئارێ په‌ی چه‌مه‌ پیره‌کام تانه‌و ته‌شه‌رێش دێنانه‌ و واچێنا گمبه‌، من جه‌ رۆیاو کناچه‌کێمه‌نه‌ وتێنا. رۆیای وینێنا ژێڕاڵدین،  رۆیای  دماڕۆ تۆ. کناچێوه‌ وینێنا سه‌روو سه‌حنه‌یوه‌، فریشتێوی وینێنا جه‌ ئاسمانه‌نه‌ که‌ خه‌ریکوو ڕه‌قس که‌رده‌ی بێ و ژنه‌وێنا که‌ ته‌ماشاگه‌ره‌کا واچێنێ: ئا کناچێ ویندێ؟ ئانه‌ کناچێ یارۆ ده‌لقه‌که‌ پیره‌که‌ینه‌، نامێش ویرتانه‌؟ چارلی. ئه‌رێ، من چارلینا. من ده‌لقه‌کێوی‌ پیر زیاته‌ر چێوێوتر نیه‌نا. ئارۆ نۆبه‌توو تۆن ڕه‌قس که‌ری. من به‌ پانتۆڵێ شیتاڵ شیتاڵێوه‌ ڕه‌قس که‌رێنا و تۆ دلێ جله‌ حه‌ریراو شاهزادانه‌ ڕه‌قس مه‌که‌رینه. ئی ڕه‌قس که‌رده‌یه‌ و  هه‌رپاسه‌ سه‌واو چه‌پڵاو ته‌ماشاگه‌ره‌کا برێو وختێ  به‌رات په‌ی ئاسمانی و به‌رزت مه‌که‌راوه‌. لوه‌  په‌ی ئاگه‌یه‌ به‌ڵام بڕێو‌ وه‌ختێ  بۆرێره‌ واری سه‌روو زه‌مینی و ژیوای  خه‌ڵکی بوینه‌ و ژیوای  ئا ڕه‌قاسه‌ به‌ره‌ڵڵاو کۆڵانه‌ تاریکانه‌ که‌ به‌ له‌مێوی‌ ئاورا و به‌ پاهاێوی‌  که‌ جه‌ هه‌ژارینه‌ له‌رزه‌شا مه‌ێ و ره‌قس مه‌که‌رانێ. من یۆ چا هه‌ژارانه‌ بێنا کناچه‌کێم. چا شه‌وه‌ ئه‌فسانه‌یییاو زاڕۆڵه‌ی تۆنه‌ که‌ به‌ لالایی ڕازه‌کاو من وه‌رمت گنێ پۆره‌ من خه‌وه‌ر مانێناوه‌ و ته‌ماشاو رۆخساریت که‌رێنا. به‌ ده‌س زه‌ره‌بانوو قه‌لبیت گێرێنا و جه‌ وێم په‌رسێنا: چارلی! ئه‌رێ  داخۆم  ئا روه‌ به‌ی که‌ ئی به‌چکه‌ پشیلێ بشناسۆت؟... تۆ من  نمه‌شناسی  ژێڕاڵدین. چا شه‌وه‌ دوورانه‌ رازێ فرێم واتێ په‌یت به‌ڵام  هیچوه‌خت به‌سه‌رئاماو وێم نه‌کۆرناوه‌ په‌یت. به‌سه‌رئامایم  داستانێوه‌نه‌ که‌ ئێژایی ژنیه‌ش هه‌ن. داستانه‌و ئا ده‌لقه‌که‌ پیر و ئاورایه‌ که‌ جه‌ وارته‌رین مه‌حه‌له‌کاو له‌نده‌نینه گورانیێ واچێ، ڕه‌قس و سواڵه‌ که‌رێ. ئینه‌ داستانه‌و‌ منه‌نه‌. من تاموو ئه‌وراییم چه‌شته‌ن. من ده‌رده‌و یانه‌ وێرانی مه‌زانوو و فره‌ته‌ر چانه‌یچه‌ ره‌نجوو ئا ده‌ڵقه‌که‌ ده‌وره‌گه‌رده‌یه‌ که‌ ده‌ریایه‌ غروور ئینا دلێ دڵیشه‌نه‌ به‌ڵام پوڵوو سواڵه‌و راویارێوی خودخوایه‌ مه‌ماڕۆش یوره‌، کێشانم و ئیحساسم که‌رده‌ن. با نه‌لمێ سه‌روو ئانه‌یه‌. من زینه‌نا و جه‌ زینه‌کا وه‌ڵێ ئانه‌ینه‌ که‌ بمرانێ وه‌ش نیه‌ن که‌ قسه‌و باس که‌رینه‌. داستانه‌و من په‌ی تۆ سه‌مه‌رش نیه‌ن. جه‌ باره‌و تووه‌ قسێ که‌رمێ. شۆنه‌و نامێ تۆره‌ نامێ منه‌نه‌: چاپلین. ئه‌پی نامێ چل ساڵێ فره‌و خه‌ڵکوو روه‌و زه‌مینیم خۆنان و زیاته‌ر چا حه‌دیه‌ که‌ ئه‌یشا ‌ خواینێ، وێم گره‌واینا.
ژێڕاڵدین ڕه‌قس که‌رده‌ی و موسیقی  ته‌نیا چێوێ ئی دنیای نیه‌نێ. نیمه‌و شه‌وێنه‌ و ئا وه‌خته‌ که‌ جه‌ ساڵۆنه‌ فره‌ زه‌رقوو به‌رقه‌کێنه‌ مه‌ینه‌ به‌ر، گردوو ئا که‌ساکه‌ که‌ چه‌پڵێت په‌ی مه‌دانه‌ جه‌ ویر به‌ره‌وه‌ به‌ڵام ئه‌حواڵوو ئا رانه‌نده‌ تاکسیه‌یه‌ که‌ تۆ میاونووه‌ یانه‌ په‌رسه‌. ئه‌حواڵوو ژه‌نه‌کێش په‌رسه‌. ئه‌گه‌ر وه‌ختوو زارۆبیه‌یشه‌ن و پووڵش نیه‌ن هه‌رتا جلێ بسانۆ په‌ی زاروه‌که‌یش چه‌کێوه‌ش(باتیپوول) په‌ی کێشه‌و بێ ئانه‌یه‌ وێش بزانۆ وزه‌ش گیفانه‌ش. به‌ نمایه‌نده‌و وێم جه‌ بانکوو پاریسینه‌ ده‌ستوورم دان که‌ ته‌نیا په‌ی ئی خه‌رجاته‌ په‌رسوو جۆت چه‌نه‌ نه‌که‌رونه‌ و کارش نه‌بۆ پوه‌توه‌ به‌ڵام په‌ی خه‌رجه‌کاته‌ری مه‌شیۆ سووره‌ت حیساب کیانینه‌. جاروو بار به‌ ئۆتوبووس یا مترۆ دلێ شاریره‌ خۆلیه‌وه‌. ته‌ماشاو خه‌ڵکی که‌ره‌. فره‌ نه‌ رۆیه‌ جارێو به‌ وێت واچه‌: منیچ یۆنا پێسه‌و ئه‌یشا. کناچه‌کێم تویچ یوه‌نی پێسه‌و ئه‌یشا، نه‌ فره‌ته‌ر. هونه‌ر وه‌ڵێ ئانه‌ینه‌ که‌ دوێ باڵێ فڕیای بده‌و به‌ ئینسانی فره‌و وه‌ختا پاکاش مه‌ماڕۆ. ئه‌گه‌ر ئاماو وه‌ختێو یاوای ئا یاگێ که‌ په‌ی ساتێویچ بیه‌ن وێت سه‌رته‌ر جه‌ ته‌ماشاگه‌ره‌کاو ڕه‌قسه‌که‌ی بزانی؛ زوو جه‌ سه‌روو سه‌حنه‌که‌یوه‌ بۆرێره‌واری و به‌ ئه‌وه‌ڵین تاکسی وێت بیاونه‌ ده‌ورووبه‌روو پاریسی. من ئاگه‌یه‌ خاس مه‌شناسوو. ئاگه‌ فره‌ته‌ر جه‌ چننه‌ قه‌رنێ بنێ(یاگێ) وه‌هارانه‌و کاوڵیه‌کا بیه‌نه‌. چاگه‌نه‌ ره‌قاسێ پێسه‌و وێت مه‌وینی. زه‌ریفته‌ر جه‌ وێت، فرزته‌ر و به‌رزه‌ده‌ماخته‌ر جه‌ وێت. چاگه‌نه‌ جه‌ نووره‌ کورکه‌ره‌که‌و ته‌ئاتره‌کێ شانزه‌لیزه‌ی‌ خه‌وه‌رێو‌ نیه‌ن. ته‌نیا رۆشنایی ره‌قاسه‌ کاوڵیه‌کا؛ رۆشنایی مانگێن. خاس خاس بدیه‌ په‌یشا، عال سه‌رنجشا به‌و بزانه‌ ئایا جه‌ تۆ باشته‌ر ره‌قس نمه‌که‌رانێ؟ کناچه‌کێم قه‌بووڵ که‌ره‌ فره‌و وه‌ختا که‌سێو هه‌ن که‌  باشته‌ر جه‌ تۆ ڕه‌قس که‌رۆنه‌. هه‌میشه‌ که‌سێو هه‌ن که‌ جه‌ تۆ باشته‌ر سازه‌ مه‌ده‌ونه‌. تۆ ئینه‌یه‌ بزانه‌ که‌ جه‌ خانه‌واده‌و چارلینه‌ هیچ وه‌خت که‌سێو ئه‌ننه ملهوڕ نه‌بیه‌ن که‌ به‌ قاترچی یا سواڵکه‌رێوی قه‌راخوو رۆخانه‌و سێنی بێ حورمه‌تی بکه‌رۆ.‌ من مه‌رده‌و تۆ زینه‌. هیواو من ئانه‌نه‌ که‌ هیچ وه‌خت جه‌ فه‌قروو نه‌دارینه‌ نه‌ژیوی. چنی ئی نامه‌یه‌ چه‌کێوت په‌ی مه‌کیانوو. هه‌رچننه‌ پووڵت گه‌ره‌ک بی بنوسه‌ دلێش و گێره‌ش به‌ڵام هه‌ر وه‌خت دوێ فرانکێ خه‌رج مه‌که‌ری به‌ وێت واچه‌: یه‌رۆمینه‌که‌شا هینه‌و من نیه‌ن. ئانه‌ هینه‌و که‌سێوی نه‌شناسیاین که‌ ئیمشه‌و فرانکێو‌ش گه‌ره‌که‌ن. گێڵایش گه‌ره‌ک نیه‌ن. ئه‌گه‌ر گه‌ره‌کت بۆ مه‌تاوی ئی موحتاجه‌ نادیارانه‌ جه‌ فره‌ لایوه‌ بێزیوه‌. ئه‌گه‌ر جه باره‌و‌ پووڵ و سکێوه‌ قسێت په‌ی مه‌که‌روونه‌ بۆنه‌و ئانه‌یوه‌ن که‌ قودره‌توو فه‌ریب و ئه‌فسوونوو ئی به‌چکاو شێتانیه‌ خاس مه‌شناسوو. من ساڵهای ساڵێ دلێ سیرکێنه‌ ژیواینا. گرد وه‌ختوو سات به‌ خاتره‌و ئا به‌نبازانه‌ که‌ سه‌روو رێسمانێوی فره‌ ناسێکه‌ ملا ڕاره‌ دڵنگه‌ران بیه‌نا به‌ڵام کناچه‌کێم مه‌شیۆ ئی هه‌قێقه‌ته‌یه‌ بواچوو په‌نه‌ت که‌: خه‌ڵک سه‌روو زه‌مینی پته‌ویوه‌، زیاته‌ر جه‌ به‌نبازه‌کاو سه‌روو رێسمانه‌و سیرکێوه‌ هۆرمه‌گێڵاوه‌ و مه‌گناره‌ واری. گاهه‌س شه‌وێو برێقه‌و گرانته‌رین ئه‌ڵماسوو دنیای دڵت به‌رۆ، ئا شه‌وه ئی ئه‌ڵماسه‌ ئا رێسمانه‌ ناسکێنه‌ و ئه‌ره‌که‌وته‌یت حه‌تمین. ئا ساته‌ تۆ به‌نبازێوی ناوارێده‌نی و به‌نبازی ناواردیچ گرد وه‌خت مه‌گنوره‌ واری. دڵ به‌ زه‌رقوو به‌رقوو تڵای وه‌ش مه‌که‌ره‌ په‌ی ئانه‌یه‌ گه‌وره‌ته‌رین ئه‌ڵماسوو دنیای وه‌ره‌تاوه‌ن که‌ وه‌شبه‌ختانه‌ ئی ئه‌ڵماسه‌ سه‌روو سینه‌و گر که‌سێوی مه‌دروشیه‌ووه‌. ئه‌گه‌ر رویه‌ دڵو بینا به‌ که‌سێوی، یه‌کدڵوو پاکه‌ به‌. به‌ ئه‌دایتم واته‌ن که‌ چی ویه‌ره‌نه‌ نامه‌یوت په‌ی بنویسۆ. ئاده‌ جه‌ باره‌و عشقیوه‌ جه‌ من شاره‌زاته‌ره‌نه‌. ئاده‌ په‌ی تاریفوو عشقی، که‌ یه‌کدڵین، شیاوته‌ر جه‌ منه‌نه‌. کاروو تۆ فره‌ سه‌خته‌ن.  ئینه‌یه‌ مه‌زانوو. سه‌روو سه‌حنه‌یوه‌ بێجگه‌ جه‌ حه‌ریریوی ناسک چێویوته‌ر لاشه‌ت نمه‌پۆشنۆره‌. به‌ خاتره‌و هونه‌ری مه‌تاوی رووتوو په‌تی بلی سه‌روو سه‌حنه‌ی و ئوه‌پۆشیاته‌ر و کناچه‌ته‌ر گێڵیوی‌ به‌ڵام هیچ چێوێ و هیچ که‌س چی دنیای نیه‌ن که‌ شیاو و لیاقه‌توو ئانه‌یشه‌ بۆ که‌ کناچێوه‌ به‌ بۆنه‌و ئادیوه‌ ناخوونیوی پاو وێش وزو به‌روه‌. رووت بیه‌ی نه‌وه‌شی ده‌ورانوو ئێمه‌ن. من پیر بیه‌نا و گاهه‌س بخوی به‌ قسه‌کام. به‌ راوینوو من  لاشه‌و رووتوو تۆ مه‌شیۆ هینه‌و که‌سێو بۆ که‌ ڕۆح یا گیانی ڕووتیشۆ وه‌ش گه‌ره‌که‌ن. زه‌ره‌رش نیه‌ن ئه‌گه‌ر ویروو تۆ چی باره‌وه‌ هینه‌و چنها ساڵێ چێوه‌ڵته‌ری بۆنه‌. هینه‌و ده‌ورانوو ئه‌وه‌پۆشیایی. ته‌رسیت نه‌بۆنه‌ ئی چننه‌ ساڵه‌ تۆ پیر نمه‌که‌رۆ.  به‌ هه‌ر لۆنێ بۆ  ئاواته‌وازه‌نا تۆ ئاخرین که‌سه‌ بی که‌ مه‌بینه‌‌ به‌ ته‌به‌عه‌و جه‌زه‌یره‌و لۆختا. مه‌زانوونه‌ که‌ زارۆ و تاته‌ هه‌میشه‌ شه‌ری بێ وچانشا هه‌ن ته‌کوو یوترینی.  کناچه‌کێم چه‌نی ویر و باوریم شه‌ڕ که‌ره‌، په‌ی ئانه‌یه‌ من ئینسانی سه‌ره‌ره‌وزوو ساده‌م وه‌شگه‌ره‌ک نیه‌ن. پی گردیچوه‌ وه‌ڵێ ئانه‌ینه‌ که‌ هه‌رسه‌کام ئی نامه‌یه‌ ته‌ڕ بکه‌رانێ گه‌ره‌کمه‌ن ئومیدێوه‌ به‌ونه‌ به‌ وێم. ئیمشه‌و شه‌وه‌و نوئێلینه‌. شه‌وه‌ موعجێزه‌ی. ئومیدواره‌نا موعجێزه‌یو روه‌ بده‌ونه‌ تا تۆ بتاوی ئا چێوانه‌ که‌ من گه‌ره‌کمه‌ن واچووشا خاس پفامیشا و حاڵی بی چه‌ناشا.
چارلی ئیتر پیر بیه‌ن ژێڕاڵدین. دێر یا زوو مه‌شیۆ  به‌جیاتی ئا جلانه‌ که‌ پوه‌شاوه‌ ڕه‌قس مه‌که‌رینه‌، جلێ سیاوێ که‌رینه ‌و به‌ینه‌ په‌ی سه‌روو مه‌زاره‌کێم. رازی نیانا وێت وزی دڵێ زه‌حمه‌تی. جاروو بار جه‌ جامه‌نه‌(ئایێنه‌) ته‌ماشاو وێت که‌ره‌ و چاوه‌خته‌نه‌ منیچ باره‌وه‌ وه‌روو چه‌مات. ونی من هه‌نه‌ دلێ ره‌گه‌کاته‌نه‌. هیوام ئانه‌نه‌ که‌ ته‌نانه‌ت ئاوه‌ختیچه‌ که‌ ونه‌و دلێ ره‌گه‌کام وشکه‌وه ‌مه‌ونه‌ بابه‌یت  جه‌ ویر نه‌به‌ریوه‌.
کناچه‌کێم من فریشته‌ نه‌وێنا به‌ڵام تا ئا یاگێ په‌یم کریا هه‌وڵوو ته‌قالام دا که‌ ئینسان بۆنه‌، تویچ ته‌قالاو وێت که‌ره‌.ڕۆوت ماچ مه‌که‌روو.


سه‌رنج و دمانویسیا: جه‌ ئه‌سڵه‌نه‌ ئی نامه‌ چارلی چاپلینی نه‌نویسه‌ن. ئی نامه‌ هینه‌و(فه‌ره‌جوڵڵاه‌ سه‌با)ین. فه‌ره‌جوڵڵاه‌ سه‌با نویسه‌ر و رۆزنامه‌نگاری ئێرانین. سه‌با ماچۆ: ساڵها چێوه‌ڵته‌ر، تارانه‌نه‌ جه‌ ده‌فته‌روو مه‌جه‌له‌و (روشنفکر)ینه‌ که‌ هه‌رمانه‌ش په‌ی که‌رێنا نێشتێبێنمێره. ره‌واڵ پاسه‌بێ که‌ هه‌ر هه‌فته‌ جه‌ مه‌جه‌له‌که‌نه‌ پێسه‌و وه‌رنشینه‌کا(غربی) نامه‌یوی فانتزی‌ چاپ که‌رێنمێ. رۆیوشا به‌ هه‌مکاره‌کام وات ئانه‌ چی مه‌تڵه‌به‌کا هه‌ر تکراریێنێ؟ ئه‌یشایچ واتشا په‌نه‌م ئه‌گه‌ر عازانی وێت مه‌تڵه‌بێو‌ بنویسه‌. منیچ نیشتانیره‌ سه‌روو مێزه‌کێموه‌ و لوانی دلێ ویریره‌ که‌ چێش بنووسوو، یه‌کرا سه‌ره‌م که‌ به‌رزوه‌که‌رد قه‌ووو دیواره‌که‌یوه وێنه‌و/عه‌کسوو چارلی چاپلین و کناچه‌کێشم دی. ئاوه‌خته‌ جه‌‌ زوانوو چارلی چاپلینیوه‌  نامێوی خیاڵیم نووسی په‌ی کناچه‌کێش. چوون په‌له‌ما بێ مه‌جه‌له‌که‌ زوو چاپ کریو جه‌ ویرما شیوه‌ که‌ سه‌روو په‌له‌که‌یوه‌(سه‌فحه‌) بنویسمێ فانتزی! ئینه‌ بی باعسوو ئانه‌یه‌ که‌ فره‌ که‌سێ پاسه‌ بزانا ئی نامه‌ هه‌ر به‌ هه‌قه‌تی هینه‌و چارلی چاپلینین و تا ئا یاگێ که‌ ئی نامه‌ هۆرگێڵیا‌نوه‌ سه‌روو زوانوو  تورکی، ئینگڵیسی و ئاڵمانی و ...

جمعه، مرداد ۱۵، ۱۳۸۹

... ئیتر فوتیای ده‌سش په‌نه‌که‌رد

ئاوه‌خته‌،  قورس  و  پته‌و، پایه‌کاش  نیای  سه‌روو  زه‌مینی * مازیش  راسوه‌  که‌رد * مه‌غروورانه‌  (به‌رزه‌ده‌ماغانه‌)  ملش به‌رزوه‌که‌رد و هاوارش  به‌ر ئارد: ئانه‌ من ! بنیاوام! پاڵشاو زه‌مینی!
گیانداره‌کا  گرد  به‌ ده‌نگ و هاواروو ئادی  چڵکیایره‌ *  و ئا  غرووره‌   که‌  دلێ  هاواروکه‌یشه‌نه‌  ئه‌وه‌ شاریا  بێ  سه‌پیا  ملوو گردوو گیانداره‌کاره‌ * و  بنیاوام  گردوو  گیانداره‌کاش  وستێ  ڕا *  و  گردش  وستێ لاوه‌و داش  وه‌ڵێشاره‌‌ * و بی  سه‌رده‌سه‌شا ئاوه‌خته‌ولای  که‌  ده‌سه‌کاش جه‌  ئیساره‌ت/پابه‌ندی  خاکینه‌ خه‌لاس  که‌ردێ.
ئاوخته ‌ که‌شه‌کاو خاک  به‌  ئیتاعه‌توو  بنیاوامی  کوڵشا  دا *  و  کوه‌  به‌  ئیتاعه‌توو بنیاوامی  کوڵش  دا * و ده‌ریاکا و ڕوخانه‌ به‌ ئیتاعه‌توو ‌بنیاوامی  کوڵشا  دا * و  تاریکی  و وه‌ره‌تاو به‌ ئیتاعه‌توو بنیاوامی کوڵشا دا * و هه‌رپاسه‌  بێشه‌کاو  واو  واگژه * و  ئاور بی  به‌  ئه‌سیر/پابه‌ندوو  بنیاوامی * جه‌ گیانداره‌کا هه‌رچیه‌ بێ  بیێ  به‌ ئه‌سیر/پابه‌ندوو بنیاوامی ، دلێ ئا‌وێنه‌ و جه‌ خاکه‌نه‌‌ و به‌ ئاسمانوه‌ ، هه‌ر چیه‌  بێنێ و جه‌ هه‌ر کوگه‌نه‌* و  جه‌هان بی  به‌  مۆڵکوو ئادی * و پاڵشایی  ئاوی  و  خاکی  بڕیا  باڵاو ئادیره‌ * و گردوو جه‌هانی که‌وت چیروو ده‌سوو ئادی *  و  وه‌خت  که‌وت  چیروو هازه‌و  په‌نجه‌کاش * و  پرشه‌و وه‌ره‌تاویش  که‌رد به‌  سکێ  به‌  نامێ  وێشوه‌  ئاوه‌خته‌ولای که‌ ده‌سه‌کاش  جه‌  ئێساره‌ت/پابه‌ندی  خاکی  واز که‌ردێ .
خاکش  دیماندیم که‌رد * ڕۆخانه‌ و ده‌ریاش به‌ حکموو وێش  ڕام  که‌ردێ  په‌ی  نۆکه‌ری * و  جه‌  گرد یاگێوه‌نه‌ شووموو وه‌ردوو خاکیش که‌رد  به‌ سه‌ربه‌رزانه‌ * گردوو زه‌مینیش ئاوه‌دان که‌رد  به‌ ده‌سه‌کاش *  خودایچش خولوقنا به‌ ده‌سه‌کاش ، به‌ خاک، دار و گه‌وره‌  ته‌وه‌نی * و  به‌  سه‌ره‌ سڕمه‌نیه‌یوی  دیا په‌ی خولوقیاکه‌یش ، په‌ی  ئانه‌یه‌  زه‌ریفته‌ر جه‌ ده‌س وه‌شکه‌رده‌که‌یش  هیچ که‌س خولوقیایێوی زه‌ریفته‌ر چانه‌یشه‌ نه‌بێ * و نماش  په‌ی  وه‌نه، په‌ی ئانه‌یه‌  موعجێزه‌و ده‌سه‌کاش بێ  دماو ئاوه‌خته‌ولای که‌  جه‌ ئێساره‌ت/پابه‌ندی  خاکینه‌ خه‌لاسش  که‌ردی.
دماته‌ر خۆدایوی  که‌ خولوقیاو ده‌سه‌ موعجێزه‌گه‌ره‌کاو ئادی  بێ  به‌  ویروو  وێشوه‌  ئاستش جیا (جه‌ ویرش به‌ردوه‌ که‌ وێش وه‌ش که‌رده‌ن) * و  ده‌سه‌ خۆدا خولقنه‌ره‌کاو وێش  که‌  چه‌کوو پاڵشایی ئادی  بێنێ  به‌رزشوه‌ که‌ردێ  په‌ی  به‌ره‌گایش  په‌ی سواڵ که‌رده‌ی  و به‌ره‌که‌تی.


کوفرانوو نه‌عمه‌تی کریا * و ده‌سه‌ ئه‌تک کریایه‌کا  له‌عنه‌ته‌شا که‌رده‌  ئه‌و  ئینسانی  په‌ی  ئانه‌یه‌ یاگێ  ئه‌یشا ده‌س گێرته‌ی سه‌روو سینه‌ی  نه‌بێ  په‌ی نۆکه‌ری.


ئه‌ پیسه‌ فوتیای ده‌سش په‌نه‌ که‌رد.


سه‌رچه‌مه‌ : ئه‌حمه‌دی شاملوو، مه‌جمووعه‌و ئاساری، ده‌فته‌روو  یه‌ کۆمی ، نه‌شر یان وڵاوکه‌ره‌وه‌و نگاه‌  ی ، چاپ چوارۆمی ، تاران، 1382.

واچه‌نامه‌ی هۆرامی:

چڵکیا‌ره‌ : ته‌رسای، ته‌رسنای، ترسیدن ***  سه‌پیا: سه‌رکه‌وت ،چیره‌ شد ***   گیاندار : بیه‌ینه‌وه‌ر، جاندار *** خه‌لاس : واز که‌رده‌ی، نه‌جات دای، آزاد کردن *** بێشه‌ ؛ دارسانی وردی، بیشه‌ *** واو واگژه : باد و طوفان *** جه‌هان : دنیا*** پاڵشایی : پادشاهی  *** دیماندیم : چیروو  چوه‌ر، زیر و رو *** شووموو وه‌رد : به‌ هم زدن *** خولوقنا : آفریدن *** خولوقیا : آفریده‌ *** خولوقنه‌ر : آفریننده‌ *** سه‌ره‌ سڕمه‌نه‌ی: ته‌حاجب، حیرت، *** ده‌س وه‌شکه‌رد : دست ساز، دست کار *** وه‌ره‌تاو: آفتاب *** چه‌ک : سلاح، ابزار *** به‌ره‌گا : پیشگاه‌، درگاه ***  ئه‌تک : توهین . 

جمعه، مرداد ۰۱، ۱۳۸۹

شیوه‌نوو وێره‌گاو هانه‌ جمه‌ی

په‌ی کۆچوو ناوامه‌و باقی سه‌فاری ( مسگه‌ر )

گرد ئامه‌ی بێنێ. ئاخر فه‌وتی ناوه‌ختش پێسه‌و ژیوایش ، پێسه‌و ژیوای هه‌ر ئینسانێوی مه‌زڵوومی تراژدیوار بێ. گرد ئامه‌ی بێنێ. هه‌ر که‌س به‌ ده‌لیلێو. ئه‌ڵبه‌ت روانه‌که‌رده‌ی هه‌ر ئازیزێوی په‌ی هه‌واری تازه‌یش ده‌لیلش گه‌ره‌ک نیه‌ن. ئیتر باوه‌ن . ئێمه‌ ملمێ په‌ی روانه‌ که‌رده‌ی یوته‌رانی تا یوته‌رانیچ په‌ی روانه‌ که‌رده‌ی ڕو مه‌رگوو ئێمه‌ بیانێ. ملمێ و مه‌وینمێ تا ویرما چڵه‌کیه‌وره‌ و بیاومێ ئا باوه‌ر‌ه‌ی که‌ ئه‌گه‌ر جاودانه‌گی مانایه‌ش بۆنه‌ و که‌سێو که‌ره‌کش بۆ یادو خاتره‌ش بمانووه،‌ راکار و ته‌نیا چێوێوکه‌ مه‌تاو بیاونش پا   یاوگه‌یه‌،‌ ئانه‌ عشقه‌ن و سه‌مه‌رش: هونه‌ر. ئێمه‌یچ لوایینێنمێ ! ئاخر ئێمه‌ ده‌لیلێ فرێما بێنێ تا ماته‌م بگێرمێ. ئاد هۆرده‌س و ئوستادما بێ . ئۆستادوو وانایما بێ جه‌ وانگاکانه ‌و هورده‌س و پیشکێسوه‌ت ما بێ جه‌ کاروو باروو ئه‌ده‌بینه ‌و به‌ تایبه‌ت جه‌ باره‌ و زوان، فه‌رهه‌نگ و هۆرامینه‌. ئاد ده‌سپه‌نه‌که‌روو نه‌سر و متن نویسی به‌ زوانوو هۆرامی بێ . ئه‌ڵبه‌ت جه‌ هۆرامانوو ئێرانینه‌ . گاهه‌س فره‌ که‌سێ بیه‌با که‌ چیلاو چه‌ولاوه‌ نه‌سری هۆرامیشا نویسا بۆ به‌ڵام به‌ شێوازوو کتێبی که‌ گردش هۆرامی بیه‌ بۆ، خه‌ڵاتوو ده‌سپه‌نه‌که‌ری بڕیان به‌ باڵاو باقی سه‌فاریره‌. جه‌ هه‌ر کارێوه‌نه‌ ئه‌ره‌نیای و ئه‌ره‌نیه‌روو ئه‌وه‌ڵین خشتێ فره مۆهێم و ئه‌ساسین . گاهه‌س ئه‌وڵین که‌س کاره‌که‌ش خاسته‌ر‌ین کار نه‌بۆنه‌ به‌ڵام ئاد ساحێبوو چێوێوی گه‌وره‌ین به‌ نامێ ئازایی و شوجاعه‌تی. باقی سه‌فاری ئا ئازانه‌ که‌ نامێش په‌ی هه‌تا هه‌تاین جه‌ یاده‌کانه ‌و تاریخوو ویه‌رده‌و هۆرامانینه‌‌ مه‌مانووه‌. ئاد ئه‌وه‌ڵین که‌س بێ که‌ ئه‌فسانه‌کاو هۆرامانیش گلێروه‌ که‌ردێ و به‌ ته‌شکوو کتێبی چاپش که‌ردێ. هه‌ر ئی کاره‌ به‌ شێواز وردیه‌، بی به‌ باعسوو ئانه‌یه‌ که‌ فره‌و که‌سا ده‌س که‌را به‌ هۆرامی نویسه‌ی و تا ئا یاگێ ئیسه‌ فره‌ کتێبێ به‌ زوانی هۆرامی ئامێنێ بازار و فره‌و کاساێچ خه‌ریکوو هۆرامی نویسه‌ینێ. هورده‌ست باقی سه‌فاری چو‌ارینه‌کاو خه‌یامیش هورگێلنایوه‌ سه‌روو زوانوو هۆرامی و چاپش که‌ردێ . هۆرامان وه‌ڵاتی ته‌وه‌نینش نوێستوو جه‌ باره‌و گه‌مه‌کاو و بازیه‌کاو هۆرامانیوه‌ ته‌حقێق و په‌یجوریش که‌رد. هه‌رپاسه‌ به‌رداوام جه‌ روزنامه ‌و مه‌جه‌له‌ جوراوجوره‌کانه‌ و په‌لیانه‌ ئینترنتیه‌کانه‌ مه‌تڵه‌ب نوسێنه‌و شیعراکاش چاپ که‌رێنه‌. یه‌رێ چوار کارێ تازێ ده‌سشوه‌ بێنێ که‌ تا ئا یاگێ خه‌به‌رم بۆ دوێشا ئاماده ‌و چاپی بیه‌بێنێ . یو جه‌ کاره‌کش هورگێڵنای دیوانوو شیعره‌کاو مه‌وله‌وی تاوه‌گوزی به‌ فارسی بێ. یۆتر چا کاره‌ گه‌ورانه‌ که‌ ئامیانش مته‌بێ و قه‌رار بێ ده‌سش په‌نه‌ که‌رۆ ، رومانێو بێ به‌ زوانوو هۆرامی . به‌ داخی گرانه‌وه‌ ئه‌جه‌ل موڵه‌تش نه‌دا تا کاراکاش بیانوو به‌ ئا یاگێ که‌ ڵایه‌قوو ئادی بێ. باقی سه‌فاری جه‌ وێراگاو ڕۆ جمعه‌ی 25وو مانگۆ کۆپری (تیر) 1389 کوچی رۆجیاری  جه‌ ژاڵانه‌نه‌ و جه‌ پاڵوو هانه‌ جمه‌ینه‌ دماو هۆرکه‌وتێوی ته‌سادوفوو ماشینی دڵه‌ عاشقه‌که‌شوو مه‌ژگه‌ په‌ر خیاڵه‌که‌ش جه‌  جمه‌ که‌وتێ و خودا حافێزیش جه‌ ژیوای که‌رد. هه‌رچه‌ند لاشه‌و ئازیزش لوان گڵگو به‌ڵام به ‌نویسته‌کاش و کتێبه‌کاش ئینا دلێ دڵیمانه ‌و کتێب خانه‌کامانه‌ و نامێش جاودانه‌نه‌. دماو ئه‌سپه‌رده‌که‌رده‌یش و روانه‌که‌رده‌یش جه‌ قه‌ورستانوو مه‌ریوانینه‌ ، گردما جه‌مێ بیه‌بێنمێوه‌ و مزگی قودسوو مه‌ریوانی په‌ر  بیه‌بێ جه‌ خه‌ڵکی. ماموسا حمه‌ره‌شید ئه‌مینی جه‌باره ‌و که‌سایه‌تی باقی سه‌فاری و سه‌مه‌ر و کاره‌کاشوه‌ باسێوی په‌ڕو فره‌ وه‌شوو زانایانه‌ش که‌رد. دماته‌ر فه‌ره‌یدون بارامی به‌ بۆنه‌و کۆچوو ماموسایوه‌ شیعریوی په‌ر جه‌ ئیحساسیش وه‌نه‌وه‌ . به‌ وانای شیعره‌کێ گردو خه‌ڵکه‌که‌ی ده‌سشا که‌رد به‌ گره‌وای و هه‌ر هه‌رسی بێنێ که‌ ئێنێره‌ واری. ئێمه‌یچ گراه‌ویمێ په‌ی ماموسای و کاره‌ ئه‌نجام نه‌دریاکاش و زوانه‌که‌یش و زوانه‌که‌یما که‌ پێسه‌و ئادی چاره‌نووس و به‌سه‌رئامایش غه‌ریب و ماته‌مباروو تراژدیواره‌ن. وه‌شبه‌ختانه‌ هورده‌س سه‌فاری به‌ چه‌مێ وێش سه‌مه‌ره‌و ئا کاره‌ی که‌ ده‌سش په‌نه‌که‌رده‌بێ ویناش و ئا ره‌وته‌ که‌ با ئادیوه‌ که‌وت را ئیسه‌ بیه‌ن به‌ جه‌ریانێو که‌ رۆبه‌رۆ ئا جوگه‌له‌ گولانێ بای بۆ‌ به ‌لافاوه‌ و ڕۆخانه‌ی گه‌وره‌. که‌شتی یان ئا‌وبڕوو زوانوو ئارویینوو هۆرامی که‌وته‌ن را و سه‌رنێشیناکاش فرێ بیه‌نێ و ئاوخته‌ که‌ ئاڵاکیش هۆرمه‌ده‌یمێ و وا شکنووشه‌وه‌ نامێ و یادش چا سه‌روه‌ دروشیای دروشیه‌ووه‌ و ئا زه‌مانه‌یچه‌ ‌ ئاد هه‌ر یاردیده‌ر و‌ هورده‌سمانه‌ و جه‌ زوانوو ئادیوه‌ موانمێوه‌ که‌:

(( هه‌رکه‌س په‌ی وێش بنویسؤ
ئاگڕو گاڵه‌ بۆ به‌ کۆ
قه‌تره‌ی ئاوه‌ن بۆ به‌ جۆ
شه‌وه‌ زه‌نگه‌نه‌ بۆ به‌ ڕۆ
نزانمێ زوان ئه‌دایی
گردما ، مگنم گه‌دایی
بێ نام نیشان سه‌ر ڕایی
په‌ی هیچ بیمێ فه‌دایی )) به‌شێو جه‌ شێعره‌و زوانوو ئه‌دایی باقی سه‌فاری

سه‌رنج و دمانویسیا: باقی سه‌فاری جه‌ ساڵه‌و 1337 کوچی رۆجیاری جه‌ شاروو پاوه‌ێنه‌ ئاما به‌ دنیا و ته‌حسێڵاتوو ئاکادێمی وێش جه‌ دانشگاو رازی کرماشانینه‌ و جه‌ رشته‌و شیمێنه‌ ته‌مامنا و بی به‌ مۆعه‌لێموو ماموسا و وانگاکاو مه‌ریوانی و محاڵوو هۆرامانی و تا ئاخرین سه‌فه‌ری بێ ئه‌وه‌ئاماش به ‌ تاریخوو 25/03/1389 کۆچی رۆجیاری نزیک به‌ 30 ساڵێ خه‌ریکوو ده‌رس واته‌ی و ئه‌نجام دای کاروو باروو ئه‌ده‌ب و فه‌رهه‌نگی بێ. هه‌رچه‌ند ئێمه‌ وێما به‌ ساحێب و ئی خه‌موو ماته‌مه‌یه‌ مزانمێ ، پیبۆنه‌و چیگه‌نه‌ سه‌روه‌شی وێما ئاراسته‌ و خانه‌واده‌ و که‌سوو کاریش مه‌که‌رمێ. یادش به‌رز و ڕۆحش شاد.

سه‌مه‌روو کاره‌ چاپ کریایه‌کاش:
1- ئه‌فسانه‌و هۆرامانی ، نه‌شروو ئیحسانی ، تاران، 1382 .
2- چوارینه‌کاو خه‌یامی به‌ هۆرامی، نه‌شروو ئیحسانی ، تاران، 1388 .