نویسه‌ر، بنه‌ره‌تمج و سه‌رقافڵه‌دارو ئه‌ندیشه‌ و ئه‌ده‌بیاتو ئاروینو هۆرامانی

مه‌رگت دێوه‌لوول خه‌مان دێونان

بونیادی خه‌رمان عیرفان شێونان

جه‌ دیده‌ و ده‌ماخ، جه‌ گوش و گه‌رده‌ن

دووریت نمه‌ز کام زامدارته‌ر که‌رده‌ن

خێڵ خانه‌ی مه‌ینه‌ت یه‌ند ئاما و شییه‌ن

وه‌ سه‌فحه‌ی دڵدا سۆهان ساو بییه‌ن

مه‌وڵه‌وی تاوه‌گوزی

محه‌مه‌د مسته‌فازاده‌

 بنویس، په‌یجوریکار، ئه‌ره‌نیه‌‌ر، بنه‌ره‌تمج، په‌یام ئاوه‌ر و سه‌رقافڵه‌دارو ئه‌ندیشه‌ و ئه‌ده‌بیاتو ئاروینو هۆرامانی.

جه‌ ئه‌دابیه‌و 1 ترازیێ 1349 ر‌وجیاری. نودشه‌

کوچی دمایی 26 ئارگاو 1391 روجیاری. مه‌ریوان

به‌رویرێ:

1 - زوانی هۆرامی و دنیای مودێرن

2 – نامه ‌نویسته‌ی به‌ زوانی هۆرامی

3 - زوانو ژیوای

واته‌ و په‌یامی تاریخی بنویسو گه‌وره‌و هۆرامانی محه‌مه‌د مسته‌فازاده‌:

بنویسمێ به‌ زوانی هۆرامی، بوانمێوه‌ به‌ زوانی هۆرامی که‌ ئاڵاو قه‌ڵه‌می نه‌بڕیه‌ینه‌ باڵاو هیچ مێلله‌تێویه‌ره‌.

ئه‌خلاقی کانتی

ده روێ وه‌ڵێ مه‌رگو حه‌کیمی گه‌وره‌ی ئاڵمانی یانی ئیمانوئل کانت، دوکته‌ره‌که‌ش لوا په‌ی یانه‌یشا. فیلسوفی قه‌دیمساڵ پانه‌یچوه‌ که‌ که‌وته‌بێ یاگێ و چه‌مێش که‌محوکمێ بیێبێنێ به‌ ئێحترامشوه‌ هورئێستوه‌ پای. دوکته‌ره‌که‌ په‌نه‌ش ناوه‌ش بێ و لو‌مه‌و ئا کاریشه‌ که‌رد و ئادیچ جوابشه‌نه‌ ماچو: "هه‌ڵای حێسو ئینسانیه‌تی دلێ منه‌نه‌ نه‌مه‌رده‌ن".

سه‌رچه‌مه‌:

گریز از آزادی، اریک فروم، ترجمه‌: عزت الله‌ فولادوند، نشر مروارید، تاران 1385 روجیاری.

هه‌میشه‌ شاهێدو دنیای

په‌ی فروغ فه‌روخزادێ، شاعێره‌ی جوانه‌مه‌رگه‌ و گه‌ورێ ئێرانی.

هێشتای هه‌ر باوڕ نمه‌که‌روو. هه‌رچه‌نه‌د خه‌یلێوه‌ن شێعرێوه‌م جه‌ ئادێ نه‌وه‌نێنه‌وه‌ به‌ڵام باوڕم هه‌ن که‌ شێعره‌و وێش ماچونه‌ و به‌ وێش ئێدامه‌ مده‌ونه‌. ئێدا‌مه‌ده‌رو وێشه‌نه‌. ئه‌چاگه‌وه‌ که‌ ئاده‌نه‌ تا ئیگه‌ که‌ ئێمه‌نمێ. ئێمه‌ که‌ مه‌نێنمێوه‌. تا نه‌وینمێ و نمه‌وینمێ. نه‌ مدیه‌یمێ و نه‌ شایه‌تی یا شه‌هاده‌ت مده‌یمێ. شێعره‌و‌ ئادێ به‌ڵام شێعره‌و شاهێد بیه‌ی و چه‌مدارای بێ. ئاده‌ به‌ ده‌ورانو وێش شایه‌تی دێنه. شایه‌تی به‌ ئا ویه‌رده‌و ئێمه‌، ئارو ئێمه‌، ئی روانه‌، ئیسه‌، ئیسه‌ که‌ مه‌شه‌کا حوجره‌داری په‌سپه‌سه‌کوڵێ مه‌که‌را و په‌سپه‌سه‌کوڵێ دلێ وه‌شی موجه‌سه‌مه‌ بیه‌یشه‌نه‌ ویه‌ردێنه‌وه‌. دروس پسه‌و ئی روانه جه‌ ده‌وره‌و وێشه‌نه‌ یانی هیزی ئه‌جوت رێک په‌ی ده‌وره‌و ئێمه‌ یانی ئارو شایه‌تی مده‌ونه‌. شاعێری روشنوین هه‌میشه‌ شا‌هێد و چه‌مدارو دنیاین. ده‌ی ئه‌یکه‌ی ئی دنیای په‌ی شاهێدی و چه‌مداری، شایه‌تی مده‌ونه‌؟ جوابو ئی په‌رسێ "پول سالانیه‌" کێ مده‌ۆوه‌؟ ئی خێتانه!‌؟

زه‌مانیه‌ فره‌ بێ تا یاوایبێنمێ به‌یوی. ئاده‌ شونه‌و‌ هامڕایه‌ره‌ خولیای خو‌لیێوه‌. هامرایه‌ و پیاو ژیوای. نه‌بێ.

ئێمه‌ یاوایبێنمێ به‌یوی. هاڵیانو یوترینی بێنمێ، هاڵیانو یوترینی نه‌بێنمێ. ئاده‌ شێعرو شاهێد بیه‌ی واچێ و من به‌ شێعره‌ شایه‌تی دێنا. من و ئاده‌ هه‌ردوی شاهێدو مه‌رگیش بێنمێ پانه‌یچوه‌ که‌ هێشتا چێویه‌ ئه‌پاجوره‌ جه‌ مه‌رگی نه‌زانێمێ.

سه‌رچه‌مه‌:

چهره‌ پنهان حرف، یداڵڵه‌ رویایی، ئینتشارات نگاه‌، تاران، 1391 روجیاری.

په‌رسانه‌و ئه‌دایم

ئیسه‌ جارێوته‌ر تامو ژه‌حرو مه‌رگیم چه‌شته‌ن. هه‌ر لاقوریه‌ که‌ جه‌ ویه‌رو ژیواینه‌ هورمه‌گێرمێ ملمێ روه‌ پیرایی مه‌رگێوه‌ و چا ساتاوه‌لای که‌ مه‌یمینه‌ دنیا هینه‌و مه‌رده‌ینمێ. مه‌رگ دلێنه‌و ژیواین و به‌ ئه‌ندازه‌و ژیوای ته‌بێعین به‌ڵام پانه‌یچوه‌ دیارده‌یوه‌ عه‌جیبه‌ن و ئه‌جوت هه‌رچی چێوین ‌فاڕای فاڕونه‌. تا چننه‌ روێ چێوه‌ڵته‌ر من سه‌رو زه‌مینی پته‌ویوه‌ لوینا راره‌ وه‌لێ کتوپڕ ئی زه‌مینه‌ هه‌روڵ بی. ئه‌منیچ هاڵی بیانیوه‌ و بیه‌و وێم دلێ وێمه‌نه‌ مه‌رد. ئه‌جو ته‌مامیانا. گردو ئی سی و نو ساڵه‌و ژیوایمه‌، گردو ئی له‌ق و گه‌ڵاو دره‌خته‌یه‌ که‌ په‌روه‌رده‌و ئه‌دایم بێ چه‌قای دلێ خاکی و چه‌نی رێخا‌ بیێ به‌یو. هه‌ر گره‌وێنا. ئینه‌ ته‌نیا نیشانێ ژیوای بێ که‌ جه‌ منه‌نه مه‌نه ‌بێ‌. دماته‌ر ئارام ئارام ئامانیوه‌ وێمه‌ره‌. ئاخ و داخ نه‌تاوێنا بواچو: "انا لله‌ و انا الیه‌ راجعون" و وێم راحه‌ت بکه‌رونه‌. به‌ڵام جه‌ دڵوه‌ واچێنا خوا بیاوه‌ فریایموه‌. هه‌میشه‌ ویرێ که‌رێناوه‌ که‌ ئه‌گه‌ر خودایه‌ بو وه‌ڵته‌ر جه‌گردی هه‌ن دلێ وجودو ئه‌دایانه‌. یه‌ک که‌لام، ئێنسان خوداو وێشه‌ن. ئی خودایچه‌ هه‌م یه‌هوه‌ن و هه‌م مه‌سێح. توڕه‌یی و دڵڕه‌قی، نه‌رمی و وه‌ش ره‌فتاری هه‌ردویشا هه‌نێ دلێشه‌نه‌‌‌. گه‌ره‌کم بێ ده‌سێو بیاوۆ فریایموه‌ و عه‌جیب ئانه‌ بێ که‌ ئیڕایچه‌ هه‌مته‌ر ئاده‌ بێ که‌ یاوا ئیندایموه‌. مه‌رده‌و ئه‌دایم پیروز بی به‌ سه‌رو زیننه‌یی منه‌ره‌. گرد چێو هورگێڵاوه‌ و وینام ئیسه‌ من وێم، زه‌مینو وێم و ئیتر وێمه‌نان که‌ مه‌شیو تومیه‌ جه‌ دلێ وێمه‌نه‌ بکاڵونه‌و و بنیه‌ونه‌. هه‌رچه‌ند ئی تومه‌ په‌ی واسته‌ی روشنایی وه‌ره‌تاوی هه‌رگێز جه‌ خاکی سه‌ره‌ به‌ر نمارو به‌ڵام دلێ وجودو تاریکو منه‌نه‌ گه‌وره‌ بونه‌ و مه‌ته‌نۆوه‌. ژیواو ئه‌دایم دلێ منه‌نه‌ وه‌ره‌ش گێرته‌نه‌‌ره‌. ئیسه‌ که‌ هه‌نا جه‌ کار و بارو نوسیه‌ینه‌ توشه‌به‌ره‌و ژیواو ئادێ هه‌ن سه‌رو شانه‌یموه‌. جه‌ به‌ره‌که‌تو به‌ڵاو ئی مه‌رگینه‌ ژیواو گردو نه‌سڵه‌و ویه‌رده‌کا دلێ وێمه‌نه‌ مه‌وینۆنه‌وه‌‌. ئینسان مه‌مرونه‌ و نام و نێشانه‌کاش جه‌ یاد مه‌لانێوه‌ به‌ڵام ئینسانیه‌ت هه‌ر باقین و ده‌سو روزگاری نمه‌تاو ئادی به‌رونه‌. ئه‌به‌دیه‌تی ئێحساس که‌رونه‌ و پسه‌و سه‌مه‌ر یا مێوه‌و ده‌رختێوه‌نا که‌ په‌ی عه‌یزاو خاسیش مه‌شیو هه‌رچیه‌ فره‌ته‌ر شاد و وه‌شتامته‌ر بوونه‌. ساپه‌س مه‌شیو بمانوو تا بتاۆو دلێنه‌و ژیواو ئادێ یانێ ئه‌دام ئاچێوه‌ که‌ ساڵهای ساڵ جه‌ نه‌زه‌ره‌شه‌نه‌ بێ و یه‌ک لاد جه‌ ویرشه‌نه‌  لانه‌شێ بیاونووش به ‌سه‌مه‌ر. ئیسه‌ گه‌وره‌یی و مه‌سئولیه‌تو ژیوای جه‌ منه‌نه‌ فره‌ته‌رن به‌ نسبه‌تو وه‌ڵته‌ری. ئه‌دام حه‌زکه‌رێ که‌ ئێمه‌ ئێنسانهایه‌ عال و وه‌شبه‌ختێ بیمێ. گاهه‌س چی روزگاره‌نه‌ جه‌موه‌که‌رده‌و ئی دوه‌ خسڵه‌ته‌یه‌‌ ‌مه‌حاڵ و نکول برمانو. ئاده‌ ئاره‌زویه‌ غه‌یری مومکێن به‌ڵام جوانش بێ. بیماره‌ستانه‌نه‌ ڕویه‌ به‌ من واتش هێشتا زوه‌ن. واتم چێش؟ واتش مه‌رده‌ی. واچێ: حه‌ز که‌روو ده‌ ساڵێته‌ر زینێ بمانو. ئیسه‌ ئیتر متاوۆ که‌میه‌ راحه‌ته‌ره‌‌ بونه‌. فره‌ دڵم پوه‌ن تو و مێهره‌نگیزه‌یچ سه‌روسامان بده‌و و تا جه‌ ته‌نیایی به‌ر به‌یدێ. من واتم ئیتر حاڵتا خاسوه‌ بیه‌ن. ئه‌گه‌ر وێتا شه‌که‌ت نه‌که‌ردێ و وێتاوه‌ تورێ نه‌ویدێ مه‌ماندێ هه‌رتا ئه‌رده‌شیریچ به‌یدێ به‌ ژه‌نی. واتش ئیشه‌ڵڵاه‌. گردو ئی ویرو خیاڵانه‌ فره‌ جوانێ بێنێ به‌ڵام پوچ به‌رئامێ!

من دلێ جه‌سته‌و ئه‌دایمه‌نه‌ ژیوانی و ئیسه‌ ئاده‌ جه‌ ویر و ئه‌ندیشه‌و منه‌نه‌ مژیوۆنه‌. من مه‌شیو بمانو تا ئاده‌ بتاوۆ بژیوۆنه‌، تا رویه‌یج نوبه‌و من میاوۆ و به‌ گردو هێزیموه‌ و گیانیوه‌ مه‌مانووه‌. ئه‌مانه‌تو ئادێ ئه‌سپاریان به‌ من. ئیتر نیه‌نا سه‌رو زه‌مینیوه‌، خودوو زه‌مینینا و به‌ یاردی ئا دانه‌ تومه‌یه‌ که‌ مه‌رگ دلێ منه‌نه‌ شاردانشوه و کاڵانش‌ مه‌شیو بکوشوو تا سه‌مه‌ردار و په‌ڕبار بوونه‌!

سه‌رچه‌مه‌:

سوگ مادر، شاهروخ مسکوب، به‌ کوشش حسن کامشاد، نشر نی، 1386 روجیاری.